به گزارش پایگاه اطلاع رسانی خبرقم (قم‌نا)، شرکت در نشست کارگروه ملی زیارت، در کنار دیدار با علما و برنامه‌های استانی، می‌تواند زمینه‌ای برای طرح مطالبات قم در سطح ملی باشد؛ مطالباتی که اگر به تصمیم‌های اجرایی و پیگیری مستمر تبدیل شوند، آثار آن را هم زائران و هم مردم قم احساس خواهند کرد.

قم فقط یک مقصد عبوری در مسیر تهران و دیگر شهرهای کشور نیست. این شهر، با حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س)، مسجد مقدس جمکران، حوزه علمیه و جایگاه بین‌المللی خود، ظرفیت آن را دارد که به یکی از مهم‌ترین الگوهای گردشگری مذهبی، فرهنگی و علمی در کشور تبدیل شود. با این حال، مسئله اصلی امروز قم صرفاً افزایش شمار زائران نیست؛ بلکه این است که چگونه می‌توان زائر را با خدمات شایسته پذیرفت، مدت حضور او را افزایش داد و بخشی از هزینه‌های این سفر را به درآمد پایدار برای شهر و استان تبدیل کرد.

در گزارش‌های منتشرشده درباره گردشگری قم، از ورود سالانه میلیون‌ها زائر و مسافر سخن گفته شده، اما هم‌زمان بر کوتاهی ماندگاری، ضعف زیرساخت‌های اقامتی و خدماتی و نبود برنامه منسجم برای معرفی جاذبه‌ها تأکید شده است. این فاصله میان «تعداد ورود» و «کیفیت حضور» همان نقطه‌ای است که باید در سیاست‌گذاری گردشگری قم مورد توجه قرار گیرد.

مسئله نخست؛ زائر باید در قم احساس کند مقصدی برای ماندن وجود دارد

یکی از مهم‌ترین پیشنهادهای مطرح‌شده برای قم، اجرای طرح جامع زائرشهر کریمه اهل‌بیت(ع) و فراهم‌کردن مشوق‌های سرمایه‌گذاری برای توسعه مراکز اقامتی است. این پیشنهاد در کنار تکمیل هتل‌های نیمه‌تمام و غیرفعال، می‌تواند بخشی از مشکل اقامت را حل کند؛ اما باید توجه داشت که ساخت هتل به‌تنهایی، مسئله گردشگری قم را حل نمی‌کند. آنچه زائر را به ماندن ترغیب می‌کند، مجموعه‌ای از خدمات، دسترسی مناسب، جاذبه‌های قابل بازدید، امنیت، نظافت و تجربه مطلوب شهری است.

از این منظر، توسعه اقامت باید با برنامه‌ای برای معرفی جاذبه‌های مذهبی، تاریخی و فرهنگی قم همراه باشد. موزه‌ها، خانه‌های تاریخی، بازار سنتی، مراکز صنایع‌دستی و ظرفیت‌های طبیعی استان می‌توانند بخشی از این زنجیره باشند؛ مشروط بر آنکه در دسترس زائر قرار گیرند و برای بازدید از آنها برنامه‌ریزی شود. گزارش‌های کارشناسی منتشرشده درباره گردشگری قم نیز بر همین مسئله تأکید دارند: نبود اطلاع‌رسانی، محدودیت ساعات فعالیت برخی جاذبه‌ها و ضعف حمل‌ونقل، مانع بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود شده است

مسئله دوم؛ خدمات زائر، بخشی از هویت شهر است

قم در مناسبت‌های بزرگ مذهبی، به‌ویژه نیمه شعبان و ایام اربعین، با حجم قابل توجهی از زائران مواجه می‌شود. در چنین شرایطی، کیفیت خدمات شهری فقط یک موضوع اجرایی نیست؛ بلکه بخشی از تصویری است که زائر از شهر کریمه اهل‌بیت(س) با خود به همراه می‌برد.

مسئولان قم باید در پیشنهادهای ارائه‌شده به کارگروه ملی زیارت و اقدامات و پیگیری های خود به موضوعاتی مانند تسهیل دسترسی به حرم مطهر، اصلاح راه‌های دسترسی از چهار وجه حرم، رفع انسداد خیابان‌های منتهی به حرم، ایجاد زائرسرا و سرویس‌های بهداشتی در بلوار پیامبر اعظم(ص)، تأمین آب آشامیدنی و امکانات سرمایشی و گرمایشی توجه داشته باشند، که این موارد زیرساخت‌های اولیه پذیرش شایسته زائر اند.

پیشنهاد تأمین یکصد دستگاه خودروی برقی برای جابه‌جایی زائران در محدوده حرم مطهر و مسجد مقدس جمکران نیز می‌تواند در همین چارچوب بررسی شود. چنین طرحی، اگر با مطالعه دقیق مسیرها، نیازهای سالمندان و افراد کم‌توان و برنامه بهره‌برداری مشخص همراه باشد، می‌تواند به کاهش فشار ترافیکی و تسهیل زیارت کمک کند.

مسئله سوم؛ اقتصاد زیارت باید از شعار به برنامه تبدیل شود

یکی از ظرفیت‌های مهم قم، اقتصاد زائر است؛ اقتصادی که فقط به هتل و رستوران محدود نمی‌شود و می‌تواند صنایع‌دستی، سوغات فرهنگی و مذهبی، حمل‌ونقل، خدمات گردشگری، تولید محتوا و کسب‌وکارهای محلی را نیز دربرگیرد.

در این زمینه، پیشنهاد ایجاد بازارچه‌های تخصصی «سوغات فرهنگی و مذهبی» در مجاورت اماکن متبرکه، اقدامی قابل توجه است. چنین بازارچه‌هایی می‌توانند هم به معرفی تولیدات بومی کمک کنند و هم زائر را با بخشی از هویت فرهنگی قم آشنا سازند. اما برای موفقیت، باید از ابتدا به کیفیت محصولات، قیمت‌گذاری، دسترسی، طراحی مناسب و ارتباط با تولیدکنندگان واقعی توجه شود.
همچنین پیشنهاد سامان‌دهی و توسعه مراکز اقامتی مناسب در اطراف حرم و جمکران باید با حساسیت بیشتری دنبال شود. هدف، صرفاً افزایش ظرفیت اقامت نیست؛ بلکه ایجاد محیطی است که زائر بتواند با آرامش، امنیت و شأن مناسب در قم حضور داشته باشد. در این مسیر، نظارت بر کیفیت مراکز اقامتی و سامان‌دهی واحدهای نامناسب نیز ضروری است.

مسئله چهارم؛ قم باید خود را به زائر معرفی کند

قم برای بسیاری از زائران، هنوز به چند نقطه محدود می‌شود: حرم مطهر، مسجد مقدس جمکران و مسیرهای منتهی به آنها. این در حالی است که در صورت اجرای طرحی جامع که جهان‌شهر بین‌المللی قم را به نحو احسن اطلاع‌رسانی نماید، می‌تواند نقطه آغاز یک تحول مهم باشد؛ طرحی که هدف آن معرفی ظرفیت‌های قم به زائران مهاجر از کشورهای مختلف و ایجاد ارتباط مؤثر میان حرم، جمکران، حوزه علمیه و جامعه المصطفی است.

این اطلاع‌رسانی باید از سطح بروشور و تابلو فراتر رود و به یک نظام حرفه‌ای تبدیل شود: سامانه جامع اطلاعات زائر، نقشه‌های چندزبانه، معرفی جاذبه‌ها، مسیرهای دسترسی، اطلاعات اقامت و خدمات، و تولید محتوای متناسب با نیاز زائران داخلی و خارجی. چنین رویکردی می‌تواند قم را از یک مقصد صرفاً زیارتی به مقصدی با تجربه فرهنگی و معنوی گسترده‌تر تبدیل کند.

مسئله پنجم؛ توسعه قم باید با حفظ هویت تاریخی و مذهبی همراه باشد

یکی از پیشنهادهای مهمی که باید برای توسعه گردشگری مذهبی قم در نظر گرفت موضوع ممنوعیت صدور مجوز ساخت‌وساز، بهسازی و تراکم‌فروشی در طرح‌های توسعه اطراف حرم مطهر است؛ لذا ضرورت دارد از تحمیل هزینه‌های سنگین به طرح‌های توسعه حرم جلوگیری و بر حفظ انسجام بافت هسته مرکزی شهر تأکید کرد .

این موضوع باید با نگاه بلندمدت دنبال شود. توسعه گردشگری مذهبی قم، بدون توجه به هویت تاریخی، معماری، بافت شهری و آرامش محیط زیارت، ممکن است به توسعه‌ای کم‌دوام تبدیل شود. بنابراین، هر طرح عمرانی در اطراف حرم و جمکران باید هم‌زمان سه هدف را دنبال کند: تسهیل زیارت، حفظ هویت شهر و ایجاد ارزش اقتصادی پایدار

قم؛ شهری برای زیارت، فرهنگ و ماندگاری

در کنار توسعه زیرساخت‌های اقامتی و خدماتی، تقویت هویت فرهنگی قم و تبدیل آن به بخشی از تجربه زیارت نیز باید در برنامه‌های گردشگری استان جایگاه مشخصی داشته باشد. پیشنهاد تصویب روز قم به‌عنوان روز ملی، در کنار نیمه شعبان، اربعین و روز دختر، می‌تواند فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و مذهبی قم در سطح کشور و جلب توجه ملی به این شهر باشد. همچنین، بررسی امکان تعطیلی استان در مناسبت‌های اختصاصی مرتبط با قم، از جمله سالروز ولادت حضرت فاطمه معصومه(س)، سالروز ورود ایشان به قم و سالروز شهادت آن حضرت، می‌تواند با هدف برنامه‌ریزی بهتر برای حضور زائران و استفاده از ظرفیت‌های فرهنگی و گردشگری استان دنبال شود.

قم به یک نقشه راه مشترک نیاز دارد

آنچه امروز قم نیاز دارد، بیش از هر چیز، یک نقشه راه مشترک میان دولت، مدیریت استان، شهرداری، آستان مقدس، مسجد مقدس جمکران، حوزه علمیه و بخش خصوصی است؛ نقشه‌ای که در آن، توسعه گردشگری مذهبی نه به‌عنوان یک موضوع فرعی، بلکه به‌عنوان یکی از محورهای اصلی توسعه استان دیده شود.

نشست کارگروه ملی زیارت می‌تواند فرصتی برای طرح این مسائل باشد؛ اما مهم‌تر از طرح پیشنهادها، تعیین اولویت، زمان‌بندی، مسئول اجرا و سازوکار پیگیری است. اگر قرار است قم از ظرفیت عظیم زیارت بهره‌مند شود، باید از پروژه‌های پراکنده و تصمیم‌های مقطعی عبور کرد و به سمت برنامه‌ای رفت که نتیجه آن برای مردم و زائران قابل مشاهده باشد.

قم شایسته آن است که زائر در آن فقط زیارت نکند؛ بلکه با آرامش بماند، با فرهنگ شهر آشنا شود، از خدمات مناسب بهره‌مند شود و با خاطره‌ای شایسته از کریمه اهل‌بیت(س) بازگردد. این هدف، هم یک ضرورت فرهنگی است و هم یک فرصت اقتصادی؛ فرصتی که تحقق آن، نیازمند توجه جدی مسئولان استان و حمایت مؤثر دولت است.