– اخبار استانها –

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی خبر قم به نقل از خبرگزاری تسنیم از قم، کاروانسراها یکی از یادگارهای پر ارزش معماری ایران به شمار می‌روند که از روزگار قدیم به دلایل مختلف از جمله مسائل اقتصادی، نظامی، جغرافیایی و مذهبی بنا شده و در ادوار مختلف توسعه و گسترش‌یافته‌اند.

کلمه کاروانسرا متشکل از دو کلمه "کاروان" یا "کاربان" به معنی یک قافله متشکل از افراد مختلف که به صورت دسته‌جمعی سفر می‌کنند و نیز کلمه "سرای" به معنی خانه و مکان است و همان‌گونه که از اسم این بناها مشخص است، کاروانسراها محلی برای استراحت کاروانیان به شمار می‌رفته است.

در یک تعریف ساده، کاروانسرا به ساختمانی اشاره دارد که کاروان را در خود جای می‌داده و پلان آن معمولاً مربع یا مستطیل شکل با یک ورودی عظیم و بلند است، معمولاً ساده و بدون نقش، با دیوارهایی که گاهی بادگیرهایی در انتهای آن تعبیه‌شده است. دالانی با طاق قوسی که مابین ورودی و حیاط داخلی قرارگرفته است، فضای کافی را برای جا دادن حیوانات بارکش فراهم ساخته‌ است.

در پیرامون این حیاط معمولاً طاقگان‌هایی واقع‌شده‌اند که نمای داخلی را مفصل‌بندی می‌کنند و در پشت آن‌ها حجره‌های کوچکی برای منزل دادن مسافران ساخته‌شده است. در کاروانسراهای دو طبقه، از حجره‌های پایینی برای انبار کردن کالاها و از حجره‌های بالایی برای منزل دادن مسافران استفاده می‌شد.

احداث کاروانسراها از دوران هخامنشیان آغاز شد که بین شهرهای شوش و سارد ساخته‌شده بود. اما در دوره حکومت صفوی طرح معماری کاروانسراها متنوع شد و علاوه بر کاروانسراهای چهار ایوانی، کاروانسراهای مدور هشت‌ضلعی و کویری بر طبق موقعیت جغرافیائی و مکانی احداث گردید که در دوره‌های زندیه، افشاریه و قاجاریه نیز احداث کاروانسراها به شیوه گذشته ادامه پیدا کرد.

پررونق‌ترین دوره احداث و مرمت کاروانسراها را می‌توان دوره صفویه دانست. در این دوران بود که شاه‌عباس اول تصمیم به بازسازی و احیای جاده ابریشم نمود و یکی از الزامات این کار را احیای کاروانسراها می‌دانست. هر چند ممکن است چندی از کاروانسراهای بازسازی‌شده کاروانسراهای پیش از صفویه باشد.

کاروانسرای عسگرآباد یکی از کاروانسراهای ساخت دوران قاجار است که در بخش مرکزی استان قم، کیلومتر ۱۵ جاده قدیم قم تهران و در کنار پل تاریخی عسگرآباد واقع‌شده است. هر چند به دلیل کوتاهی متولیان آثار تاریخی، عمده بخش‌های این بنا توسط عوامل طبیعی و سوداگران تخریب‌شده، اما هنوز محل مناسبی برای مطالعه تاریخ و فرهنگ عصر خود به شمار می‌رود.

پل عسگرآباد نیز که همچون کاروانسرای عسگرآباد در دوره قاجاریه بر بستر رودخانه قره چای احداث‌شده، با احتساب دو انتهای آن و جان‌پناه‌ها حدود ۱۴۰ متر طول و ۷۰/۸ متر عرض داشته و دارای ۲ دهانه بزرگ و ۴ دهانه کوچک بوده که دهانه‌های انتهای جنوبی، در بازسازی‌های دوره پهلوی بدان اضافه‌شده است. این پل که روزگاری در مسیر تهران به قم قرار داشته امروزه جای خود را به پلی با سازه بتنی داده است.

چشم طمع قاچاقچیان آثار به جای مانده از سده‌های گذشته باعث شده تا در تمام محیط کاروانسرا و اطراف دیوارهای خارجی آن شاهد حفر چاه‌های عمیقی باشیم که با سودای کشف گنج، بر پیکر کاروانسرا نشسته است. همچنین برخی از دیوارهای این کاروانسرا نیز به همین منظور و توسط همین سوداگران تخریب‌شده است.

کاروانسرای عسگرآباد که در تاریخ ۱۹ اسفند ۱۳۸۰ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به شماره ۴۸۶۳ ثبت گردیده مورد حفاظت مستقیم میراث فرهنگی قم قرار نداشته و در تمامی ساعات برای علاقه‌مندان قابل بازدید است.