به گزارش پایگاه اطلاع رسانی خبرقم (قم‌نا)، در آستانه روز خبرنگار به سراغ مهدی تاجیک، مسئول بسیج رسانه  قم رفتیم تا ضمن شنیدن حرفهای او درباره این صنف از عملکرد او طی سه سال مسئولیت در این جایگاه مطلع شویم. این گفت‌وگو در دو قسمت آماده انتشار شده است که بخش اول به موضوع جامعه خبری و رسانه ای قم و بخش دوم به عملکرد بسیج رسانه می پردازد.

شما از چه زمانی وارد فضای رسانه ای و مسئولیت در این صنف شدید؟

–    در ابتدای بحث روز خبرنگار را به تلاشگران این عرصه به ویژه در قم که واقعا باید کار آنها را مجاهدت دانست، تبریک عرض می کنم و از پایگاه خبری قم‌نا برای ترتیب دادن این گفتگو تشکر می کنم. ورود من به فضای رسانه به ابتدای دهه ۸۰ و دوره پرخاطره دانشجویی با نشریات دانشجویی و بعد وبلاگ نویسی بر میگردد و بعد از اشتغال در مجموعه بسیج هم سالها در بخش های فرهنگی و نشریات دانشجویی و همچنین روابط عمومی و فضای مجازی متولی امور خبری رسانه ای و برگزار کننده دوره های آموزشی رسانه برای دانشجویان بودم. به صورت فردی هم از حدود سال ۸۸ به بعد با روزنامه جوان، پایگاه تبیینی برهان، روزنامه فرهیختگان، خردنامه همشهری، ماهنامه همشهری ماه، خبرگزاری های دانشجو،دفاع مقدس، تسنیم و چند رسانه استانی دیگر همکاری مستقیم رسانه ای داشته یا دارم. از دوم مرداد ۹۷ نیز افتخار مسئولیت بسیج رسانه قم را دارم.

با توجه به اینکه بیش از سه سال در این مسئولیت هستید وضعیت صنف رسانه در قم و جایگاه تشکل صنفی خودتان را چگونه می بینید؟

–   اول یک نکته در سوال شما را اصلاح کنم و آن اینکه بسیج رسانه یک تشکل صنفی نیست. اصولا رده های قشری بسیج مانند بسیج مهندسین و بسیج دانشجویی و … تشکل های صنفی نیستند و وظیفه آنها هم ارائه خدمات صنفی نیست. بلکه بسیج در هر جایی هست یک تشکیلات مردمی از جنس مکتبی و فرهنگی است که وظیفه اش در درجه اول حمایت و کمک به برداشتن بارهای بر زمین مانده در جامعه با استفاده از ظرفیت های مردمی خصوصا نیروهای مومن انقلابی است. اگر این بسیجیان نباشند فلسفه وجودی بسیج هم منتفی است. اما اینکه این امر چگونه می تواند بهتر محقق شود محل بحث است که باید در سوال دیگری پاسخ داد.

درباره صنف رسانه هم باید یک چیز را همین ابتدا روشن کنیم. واژه «رسانه» یک مفهوم نسبتا عام است که شامل ابزارهای متعدد و متنوع اطلاع رسانی است و صرفا شامل موضوع خبر و اطلاع رسانی نمی شود.تصویری هم که از بسیج رسانه در اذهان شکل گرفته بسیج خبرنگاران است همانگونه که در بسیاری از مجامع بیرونی اصحاب رسانه را فقط خبرنگاران یا نهایتا خبرنویسان و مدیران رسانه های خبری می دانند. در حالی که ماموریت جذب و حمایت ما در بین اهالی رسانه صرفا به خبرنگاران محدود نمی شود و جامعه مخاطب ما به تولید کنندگان و منتشر کنندگان انواع محتوای رسانه ای گسترش یافته و حتی در حوزه ارتقای عمومی سواد رسانه هم ماموریت مصوبی در قبال سایر اقشار جامعه داریم.

اما درباره صنف رسانه یا بهتر است با همان تعریف جاری بگوییم صنف خبرنگار فارغ از فضای استان قم در سطح ملی یک مشکل اساسی داریم و آن فقدان یک سازمان نظام رسانه ای است. شما الان ببینید سازمان نظام مهندسی و نظام پزشکی و نظام پرستاری چطور یک پله از اصحاب رسانه جلوتر هستند و دارند صنف را با ظرفیت اعضا مدیریت می کنند. اما این موضوع هنوز در بین اهالی رسانه محقق نشده و نیاز به یک تصمیم حاکمیتی دارد یعنی فقدان نظام صنفی رسانه یک کم کاری حاکمیتی است. شاید بپرسید شما برای حل آن چه کرده اید؟ پاسخ این است که ما فقط امکان و ظرفیت بیان و تکرار این مطالبه را داریم که بارها گفتیم و الان در دو قوه مقننه و مجریه کسی نیست که نداند اما به دلیل رفتارهای خاص و متفاوت خبرنگاران حتی در همین قم مسئولین توانسته اند از اقدام و پاسخگویی درباره آن فرار کنند. در همین وضع کنونی نیز متولی قانونی امر خبر و رسانه یعنی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و ادارات استانی هم نقش محوری خود را به خوبی ایفا نکرده اند. البته خانه مطبوعات به عنوان یک تشکل صنفی فعالیت می کند و اهالی رسانه هم این توان را دارند که حتی بهتر از صنف های دیگر مسائل خود را مدیریت کنند. پیشکسوتان و اساتید خبری و رسانه ای زحمات زیادی کشیده اند اما این تلاش ها منقطع و ناپیوسته بوده و به دلایل خاصی نتیجه بخش نبوده است و در یک کلام اوضاع خوب نیست.

این دلایل خاص چیست؟ منظورتان نگاههای سیاسی متفاوت و همان موضوع چند قطبی بودن اضلاع و جریانهای قدرت در قم است؟

–   خیلی زود وارد مباحث سیاسی شدید. اتفاقا این خاص بودن ارتباط چندانی با مسائل سیاسی ندارد و چند وجهی است. به نظر من مسئله ای که در قم و در میان اصحاب رسانه بصورت پررنگ وجود دارد این است که برخی بزرگان و مدیران رسانه ای قم علیرغم اینکه در مقایسه با سایر استانها تجربیات و تخصص خوبی دارند اما کمتر می توانند انرژی خودشان را برای حل یک موضوع صنفی متمرکز و نگاه هایشان را به هم نزدیک کنند. شاید یکی از علل آن تک شهرستانی و کوچک بودن استان باشد به این معنی که همه یکدیگر را می شناسند و قابلیت خود را برای حل مسئله بیشتر می دانند یعنی شاید به دلیل روحیات و اخلاقیات خود عزیزان باشد. ضمن اینکه نزدیک بودن قم به تهران و سهولت تردد و جذب نخبگان قم به تهران و علاوه بر آن قرارداشتن بخش مهمی از ظرفیت های رسانه ای کشور در محیط جغرافیایی قم نیز موثر بوده است که در عین فرصت فردی بودن برای این نخبگان، تهدیدی هم برای انسجام محلی و رشد داخلی این جامعه در استان شده است به این سبب که تعلق خاطر به قم را کمرنگ می کند. از نگاه سیاسی هم اگر بخواهیم اشاره ای کنیم، بیشتر تقصیر متوجه صاحبان نفوذ و قدرت در دو قوه مجریه و مقننهبوده نه خود خبرنگاران. این ها اگر نگاه ابزاری به جامعه خبری را کنار می گذاشتند و به عنوان یک نیروی فعال و موثر در پیشرفت جامعه به اصحاب رسانه نگاه می کردند، الان وضعیت بهتر بود. مثلا کارمند یک اداره دولتی یا عمومی که تا دیروز در بخش دیگری اشتغال داشته و به هر دلیل مدیر روابط عمومی شده طی مدت کوتاهی می شود منبع تغذیه مالی  و انواع حمایت ها از تعدادی از افراد آشنا یا دارای دسترسی به رسانه و روابط نامتعارف رسانه ای شکل می گیرد. اینجا دیگر مشکل اصلی به آن نهاد و اداره برمی گردد که با ابزار مالی و قدرت سازمانی سعی در مدیریت افکار عمومی و پوشاندن ضعف دستگاه خود دارد.بسیج می تواند در این اصلاح نگاه و پای کار آوردن مسئولین نقش داشته باشد و به برچیدن این روابط کمک کند. این یکی از همان قصورهایی است که ما هم در آن شریک هستیم و شاید تا به حال از یک طرف امیدی به اصلاح در دولتی ها نبود مثل مسائل کلان دیگر اجرایی استان و کشور و از یک طرف ملاحظه اعتبار و عنوان بسیج را کردیم اما اگر در دولت بعد مدیرانی که ادعای انقلابیگری دارند چنین رویه ای را در پیش بگیرند ما هم حتما راه دیگری را می رویم.

پاسخ شما شفاف نیست و به اصطلاح دیپلماتیک و در عین حال محافظه کارانه است. اگر ممکن است کمی با صراحت بگویید به نظر شما عمده ترین مسائل عمومی اصحاب رسانه قم چیست؟

–   قبول دارم که به دلیل انتساب به مجموعه بسیج نمی توانم خیلی چیزها را صریح بگویم اما محافظه کاری را قبول ندارم. برعکس من فکر کردم الان شما می گویید فلان اداره دولتی را تهدید به افشاگری کردید! مسئله اصلی خبرنگاران هم همان است که گفتم یعنی نظم و نظام نداشتن صنف. حالا ما چون یک صبغه نظامیگری و افتخار حضور در دفاع سخت نظامی را هم داریم متهم می شویم به دخالت در امور فرهنگی و ورود غیرتخصصی در صنف رسانه و اغلب سکوت می کنیم ولی شما بروید پای درد دل عکاسان و خبرنگاران کف میدان یا به اصطلاح پوششی که در سرما و گرما بیشترین زحمت جامعه خبری را متحمل می شوند بنشینید. دل آنها خون است از مصادره نام خبرنگار توسط بسیاری از افراد که هفته ای یک خبر ساده هم تولید ندارند و در قبال این مصادره بیشترین منافع را می برند. برخی به نام صاحب امتیاز یا نمایندگی فلان رسانه گمنام، برخی به نام پیشکسوت و برخی هم به نام فعال فضای مجازی و از این عناوین. بعضی هم حتی به واسطه همسر فلان صاحب امتیاز بودن یا رفیق فلان مدیر بودن وارد این صنف شده اند! این ناشی از نظم نداشتن صنف نیست؟

شما چقدر با این خبرنگاران پوششی که گفتید ارتباط دارید و چگونه حرف های آنها را می شنوید؟

–   تعداد عکاسان و خبرنگاران پوششی در قم زیاد نیست که البته خود شما هم بسیاری از آنها را می شناسید چون در اغلب نشست ها و رویدادها همین عزیزان هستند که برای پوشش خبری حضور فعال دارند. اگر دو خبرگزاری حوزوی که مرکزیت آنها در قم است را کنار بگذاریم، تعداد خبرنگاران و عکاسان پوششی قم در حالت خوش بینانه به سی یا نهایتا چهل نفر هم نمی رسد. بنابراین ارتباط گرفتن و شنیدن درددل آنها کار سختی نیست. ما علاوه بر اینکه در بسیج چندین میزگرد و نشست رسمی و غیررسمی با آنها برگزار کرده ایم اگر نگویم بصورت روزانه اما بصورت هفتگی پذیرای دو سه نفر از آنها در بسیج هستیم و حرفهایشان را می شنویم. جالب اینکه این بزرگواران توقعات زیادی هم ندارند و همه هم از انتظارات آنها با خبرند چون بارها گفته شده است. مسائلی مانند عدم ضمانت شغلی، نداشتن بیمه یا خدمات تکمیلی بیمه و حوادث شغلی و همچنین پایین بودن عجیب حق التحریر حرف اغلب آنها در کشور است که متاسفانه در قم نوعی بی نظمی صنفی و عدم رعایت شان و جایگاه خبرنگار هم به آن اضافه شده است. البته از انصاف نگذریم برای این موضوع اخیر در دوره جدید خانه مطبوعات اتفاقات خوبی در حال شکل گیری است.

از خانه مطبوعات نام بردید و دوره جدید آن. نظرتان درباره عملکرد دوره جدید چیست؟

–   برای قضاوت درباره عملکرد و خصوصا رویکردهای اصلاحی و نظم بخشی به صنف حداقل باید دو سال به هر تیمی فرصت داد اما طی همین مدت کوتاه شش ماهه هم می توان گفت برقراری ارتباط دو طرفه با اعضا و تشریح و پاسخگویی مسائل و موضوعات به اعضاء به همراه پرکاری و پویایی دو نقطه قوت تیم جدید است. تا جایی که من می دانم علاوه بر نیاز به یک تصمیم حاکمیتی برای تشکیل نظام صنفی رسانه ای، تشکیلاتی بنام خانه مطبوعات کشور هم در اصلاح اساسنامه مشترک کشوری و نظم دادن به صنف موثر است که در واقع روی عملکرد خانه های استانی تاثیر می گذارد.

و پیشنهادتان برای تیم فعلی خانه مطبوعات؟

–   خوشبختانه همه دوستانی که الان در هیئت مدیره فعلی خانه هستند پیش از آن عضو بسیج رسانه بودند و ارتباط خوبی هم با ما داشتند و به همین دلیل در ابتدای کار این تصور پیش آمد که از ظرفیت بسیج استفاده خواهد شد. ما هم از اولین نهادهایی بودیم که در جلسه ای در خانه مطبوعات که برای عرض تبریک رفته بودیم به مدیر خانه و رئیس هیئت مدیره اعلام آمادگی جهت همکاری کردیم. ضمن آنکه خود دوستان هم دو سه بار پیشنهاد دادند برای شنیدن نظرات، بنده را در یکی از جلسات هیئت مدیره دعوت کنند اما گویا فراموش کردند و این قطعا بخاطر مشغله فراوان دوستان بوده است. اما اخیرا درخواست برگزاری آموزش هایی توسط خانه با مشارکت بسیج دادند که ما هم بی درنگ قبول کردیم و الان تفاهم نامه آن امضا شده است. ان شاءالله بلافاصله بعد از عبور از شرایط حاد کرونایی بصورت حضوری اولین دوره آموزشی را برگزار می کنیم.

اصلی ترین پیشنهاد بنده هم به دوستان این است که در راستای نظم بخشی به صنف ابتدا یک بررسی و پژوهش جامع و در عین حال سریع استانی انجام دهند که در برنامه ریزی به آن آمایش گفته می شود. درست است که همه اعضای این تیم از باتجربه ها و مدیران رسانه هستند اما موضوعاتی مانند تنوع مطالبات اصحاب رسانه و ضرورت اولویت گذاری، سامان نداشتن ورود و خروج افراد به صنف و نداشتن تعلق خاطر که موجب رفتار غیرحرفه ای می شود، بعضا نداشتن آموزش و تخصص، رفتار متفاوت نهادهای حاکمیتی و همان نگاه ابزاری، تلقی و تعریف واحد نداشتن از مفاهیم صنفی اولویت ها و مسائلی از این دست سبب افزایش ضرورت این آمایش و پژوهش و نیاز به تهیه سند چشم اندازی حداقل برای همین سه سال دوره مسئولیت آنها شده است. این کار موجب می شود معضل انقطاع تلاشهای ادوار خانه و رفتار سلیقه ای حل شود.  درباره رفع موقت محدودیتهای اساسنامه ای هم مصوباتی که به اتفاق آراء باشد و شفافیت و اعلام عمومی داشته و منشاء آن همین مطالبات و اولویت های حاصل تحقیق باشد، می تواند یک راهکار باشد.

این مسئله بی نظمی که مکرر به آن اشاره می کنید چیست؟ ممکن است بعضی مصادیق آن را بگویید؟

–   اگر در این جایگاه مسئولیتی نبودم حتما این کار را می کردم البته چیز پوشیده ای هم نیست و من هم غیبگو نیستم یا ادعای پدرخواندگی یا دایه مهربان تر از مادر بودن ندارم. این ها را شما هم به خوبی می شناسید ولی دیگر به حالت طنز در آمده و متاسفانه موضوعی پذیرفته شده است. سربسته بگویم، شما فرض کنید یک نشست خبری توسط یک نهاد یا مجموعه ای متمول برگزار شود که احتمال اهدای هدایایی به حاضرین در آن متصور باشد. ببینید چه افرادی و چند نفر زودتر از همه در آن حاضر می شوند و جالب تر اینکه بسیاری از آنها نه تنها خبرنویسی مقدماتی را هم نمی دانند بلکه از روی سایر رسانه ها هم خبری درباره آن نشست کپی و منتشر نمی کنند! یا وقتی خودشان می گویند به صورت خانوادگی در این نشست ها شرکت کرده اند مشخص می شود هدف آنها صرفا استفاده از امتیازات است و نه هیچ چیز دیگر.

این اتفاق به نشست های خبری هم محدود نمی شود. مثلا اگر فردا اعلام شود قرار است اصحاب رسانه دیداری برای مسائل صنفی با استاندار یا یک شخصیت ملی انجام دهند همین افراد باز حاضر می شوند و همان آش و همان کاسه. مکرر اتفاق افتاده که بدون رعایت اخلاق حرفه ای، بخش زیادی از جلسات را برای موضوعات کوچک و منافع شخصی خود تلف می کنند. حتی ما هم گاهی که می خواهیم نشستی برای بررسی یک موضوع برگزار کنیم وقتی از یک مدیر صاحب نظر و فعال دعوت می کنیم ابتدا می گوید اگر فلانی و فلانی حضور داشته باشند من شرکت نمی کنم چون اینها شان خبرنگاری را رعایت نمی کنند. درست هم می گویند و این را دیگر نمی توان به عنوان نداشتن روحیه کار جمعی تعبیر کرد.

 این افراد خاص که نمی خواهم نام ببرم معمولا اصول فنی خبرنویسی را هم نمی دانند یعنی برای سنجش تخصص حرفه خبرنگاری آنها شما همین الان می توانید قبل یا بعد از یکی از این نشست ها یک آزمون ساده خبرنویسی برگزار کنید یا نه اصلا بروید رسانه های آنها را ببینید تا سطح دانش حرفه ای آنها را متوجه شوید. ضمن احترام به همه مشاغل وقتی فردی با مدرک زیردیپلم تا دیروز اداره کننده یک واحد تجاری بوده و با یک سطحی از فهم قدرت رسانه به آسانی توانسته به نام یکی از بستگانش که مدرک تحصیلی دارد یک یا چند مجوز تاسیس رسانه یا نمایندگی رسانه بگیرد و خیلی زود بشود یک کارچاق کن برای روابط عمومی فلان اداره یا نهایتا آگهی بگیر میلیونی و با کمال تاسف گاهی هم متخصص در زورگیری رسانه ای از طریق تیترهای جنجالی و کاریکاتور و یادداشت های آنچنانی با همان ادبیات و روش تجاری سابق خودش این معلوم است یک جای کار می لنگد و در خوشبینانه ترین حالت من اسم آن را بی نظمی می گذارم. این افراد اگر چه کم تعداد هستند اما مانند لکه های سیاه محدودی که بر روی صفحه ای سفید توی ذوق می زنند، به صورت برجسته و مشخص دیده می شوند. البته باز هم تاکید می کنم بخش زیادی از این معضل ضعف حاکمیتی است و ربطی به خبرنگاران و روزنامه نگاران پرتلاش، نجیب و پاکدست ندارد.

یعنی اگر این افراد از جامعه خبری قم یا خانه مطبوعات پالایش بشوند مشکلات حل می شود؟

–   خیر، من چنین چیزی نگفتم و حرفی هم از پالایش نزدم. درباره خانه مطبوعات که نظری ندادم اما بطور کلی این افراد هم اگر خود را با استانداردهای حرفه ای هماهنگ کنند باید بتوانند فعالیت کنند چون در محیط های فرهنگی نگاه قیم مآبانه و حذفی اثر ندارد. همه مشکلات از چند نفر یا چند رسانه نیست بلکه این هم مانند سایر مسائل فرهنگی و اجتماعی چند وجهی است. ابتدا باید بپذیریم برای اصلاح اتمسفر اجتماعی یا محیط یک صنف از خودمان و اطرافیانمان شروع کنیم. درست مثل این است که گفته می شود اگر یکایک افراد و آحاد جامعه و سپس نهاد خانواده اصلاح شود بخش زیادی از مسائل عمومی اجتماعی حل می شود. درباره صنف هم همینطور است اگر تخصص نداریم دنبال تحصیل آن برویم. اگر مدعی اخلاق و شئونات هستیم هم رعایت آن را از خودمان شروع کنیم یا اینکه خودمان روحیه کارجمعی و تشکیلاتی و کوتاه آمدن از برخی خواسته هایمان را داشته باشیم.

شما از خودتان شروع کردید؟

–   بله. با اینکه شخصا تجربه کار عملی در رسانه های بسیاری را داشتم اما از ابتدای ورود رسمی به این صنف در حوزه های تخصصی خبرنگاری و سواد رسانه و فقه رسانه و … دوره های کوتاه مدت دانشگاهی را گذراندم و بخاطر علاقمندی به حوزه رسانه الان دهها کتاب و منبع معتبر درباره آن را گردآوری کرده و مطالعه می کنم چون این را یک ضرورت برای کار خودم می دانم. به صورت سازمانی هم هرمجموعه فرهنگی یا رسانه ای از ما درخواست کار مشترک داشته از آن استقبال کرده و با تمام توان کمک کردیم. مثل جشنواره رسانه ای که مشترکا با چند نهاد درباره اربعین برگزار شد یا جشنواره های رسانه ای که قرارگاه روایت جهاد و شهرداری برگزار کردند. همینطور دوره های آموزشی که سازمان سراج و دفتر تبلیغات برگزار کردند بدون اینکه برای کسی شرط بگذاریم یا بعد از برگزاری انتظاری داشته باشیم. در جمع های خبرنگاران هم تا جایی که بتوانم حاضر می شوم و مدتی است که عضو خانه مطبوعات هم هستم.

و کلام آخر شما درباره جامعه خبری و رسانه ای قم؟

–   چون روز خبرنگار است و در واقع جشن سالیانه این صنف پرتلاش، ضرورتی ندارد که بیش از این آسیب شناسی کنیم و اگر شما تمایل داشتید در فرصتی دیگر سایر مسائل را هم بررسی مفصلی می کنیم. اما با توجه به ارتباطی که با سایر استانها دارم و تجربه سه سال خدمتگزاری که به این صنف داشتم با اطمینان عرض می کنم توانمندی بالقوه جامعه رسانه ای قم برای رشد و تعالی بسیار زیاد است. من به پرورش نسل جدید و موفق خبرنگاران قم امید زیادی دارم و حتی به ساماندهی همین وضعیت فعلی به شرط این که اصحاب رسانه قم خودشان بخواهند و بتوانند روحیه کار جمعی را در خود تقویت کنند. به طور مثال فرهنگ گفت‌وگو و بحث درباره مسائل صنفی آن هم در فضای حقیقی را باید گسترش دهند. متاسفانه الان اغلب گفت‌وگوها در فضای مجازی است که هم سوء تفاهم در آن زیاد است و هم امکان پنهان سازی هویت افراد به راحتی فراهم است. در کنار همه این ها ویژگی مهم محوریت داشتن قم در مسائل دینی و انقلابی هم می تواند یک فرصت برای تسریع در رسیدن این توانمندی بالقوه به شکوفایی و بالفعل شدن آن باشد.