به گزارش پایگاه اطلاع رسانی خبرقم (قم‌نا)، آخرین گزارش منابع و مصارف آب در کشور نشان می‌دهد که استان قم و بیشتر نقاط کشور، با تنش آبی مواجه‌اند یا در آستانه ورود به این رده بندی قرار دارند.

در این گزارش که توسط شورای عالی آب منتشر شده است؛ نمودارهای مختلفی از مقایسه میزان بارندگی‌های کشور طی سالیان اخیر، ورودی و خروجی سدهای مختلف، وابستگی و حجم آب‌های زیرزمینی کشور، سرانه آب‌های زیرزمینی و … ارائه شده است.

بر اساس این گزارش استان قم از لحاظ بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی، در رده بندی قرمز و «ممنوعه بحرانی» قرار دارد. این رده بندی برای مناطقی تعریف می‌شود که با بحران منابع آب زیرزمینی مواجه هستند و استفاده از این منبع در این منطقه ممنوع تلقی می‌شود.

در این گزارش همچنین، دو نمودار مهم از کاهش شدید میزان سرانه آب تجدیدپذیر و منابع آب زیرزمینی درکشور منتشر شده است که نشان می‌دهد کاهش بارندگی‌ها، برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی در کنار افزایش جمعیت، چگونه توانسته است کشور را با وضعیت بحرانی از لحاظ بی‌آبی رو به رو کند.

کاهش ۳۵ درصدی نزولات جوی در سال گذشته

مدیرکل هواشناسی استان قم در جلسه کارگروه مدیریت گرد و غبار استان قم که ماه گذشته برگزار شد؛ با اشاره به روند کاهش بارندگی و افزایش دما در کشور، گفت: ماه های آبان و آذر نیز بدون نزولات جوی خواهد بود.

مهران حیدری بنی همچنین نسبت به افزایش بارندگی در فصل زمستان اظهار امیدواری کرد و گفت: میزان بارندگی در سال زراعی گذشته نسبت به میانگین بلندمدت ۳۵ درصد و نسبت به سال گذشته بیش از ۵۳ درصد کاهش داشته است.

مرگ تدریجی آب‌خوان‌های قم

مدیر دفتر حفاظت و بهره برداری از آب شرکت آب منطقه‌ای استان قم در گفت‌وگو با خبرگزاری ایسنا، متوسط بارش در کشور حدود را ۲۵۰ میلی‌متر و میزان بارش در دنیا ۷۵۰ میلی‌متر عنوان و در این خصوص خاطرنشان کرد: این در حالی است که این میزان در استان قم  کمتر از ۱۶۰ میلی متر و بسیار پایین‌تر از متوسط کشور و دنیا است.

رضا محمدی با بیان این که کم بودن نزولات جوی و کاهش منابع آب‌ سطحی باعث شده که تمرکز بهره برداری در استان بر منابع آب زیرزمینی بشود؛ تصریح کرد: حدود ۸۰ درصد از مصارف آب استان از طریق این منابع تامین شود و متاسفانه به دلیل اینکه منابع تغذیه سطحی و زیرزمینی آبخوان‌های استان محدود شده است بیلان ورودی، خروجی، تغذیه و تخلیه آبخوان‌های استان منفی است.

وی افزود: تراز سطح آب آن‌ها به طور متوسط سالانه در حد یک متر افت دارد و از این رو همه آبخوان‌های استان ممنوعه اعلام شده و طبق قانون هرگونه توسعه بهره برداری از آن‌ها ممنوع است و متاسفانه در بعضی از مناطق استان روند کاهش سطح آب همچنان ادامه دارد و آبخوان دچار کسری مخزن شدید شده و نشست زمین را به دنبال داشته است.

محمدی اظهار کرد: در برخی از بخش‌های استان سالانه تا ۱۶ سانتیمتر فرونشست زمین‌ ثبت شده است و این یعنی خلل، فرج و فضای خالی بین ذرات که اشباع از آب بوده، در حال از بین رفتن است و اگر این روند ادامه داشته باشد امکان احیای آبخوان از طریق نفوذ و تغذیه برای همیشه مسدود شده و در اصطلاح آب‌خوان در حال مرگ است!

فرونشست زمین از تبعات اُفت آب‌های زیر زمینی است

یک کارشناس حوزه آب‌های زیر زمینی نیز با تاکید بر این که برداشت بی رویه و مدیریت نادرست از آب‌های زیر زمینی باعث شده آبخوان علی آباد افت زیادی داشته باشد و شواهد فرونشست در آن مشاهده شود، بیان کرد: سفره علی آباد یکی از ذخایر به نسبت شیرین قم است و بخشی از آب شرب شبکه شهری (علمک‌های آب شیرین قم) را تامین می‌شود و یک ذخیره استراتژیک برای استان قم به حساب می‌آید.

عطیه نظری از دست رفتن منابع استراتژیک و فرو نشست زمین را مهم‌ترین آسیب اُفت آب‌های زیر زمینی عنوان و خاطرنشان کرد: ترک‌های زمین، آسیب به ساختمان‌های روستایی و رشد ظاهری در لوله جدار چاه‌های را داریم که نماد عینی فرونشست است و نشان می‌دهد که یکی از استراتژیک ترین و مهم ترین ذخایر آبی در حال از دست رفتن است که احیای آن در کوتاه مدت حتی با بارش‌های سنگین هم خیلی بعید است.

وی با اشاره به اینکه رعایت الگوهای مصرف به ویژه در کشاورزی از راه‌های دیگر مدیریت این منابع ارزشمند است، گفت: بحث‌هایی در رابطه با تغییر الگوی کشت قم و ساعت کارکرد برداشت از چاه‌ها صورت گرفته است اما جای کار بیشتری وجود دارد.

راه آهن، اتوبان تهران – قم با خطر تخریب مواجه هستند

مدیر امور حفاظت از منابع آبی شرکت آب منطقه‌ای تهران نیز در گفت‌وگویی تلویزیونی، فرونشست را خطری جدی برای زیرساخت‌ها دانست و گفت: این پدیده زیرساخت‌هایی مانند راه آهن، اتوبان تهران -قم، خطوط انتقال گاز و آب را با مخاطره و خطر تخریب مواجه می‌کند.

حسن زحمتکش با تاکید بر اینکه فرونشست سبب شدت گرفتن پدیده بیابانزایی می‌شود؛ گفت: فرونشست سبب بروز شکاف‌های عمیق و ایجاد اختلال در آبیاری دشت می‌شود که این رویه بیابانزایی را بسیار افزایش خواهد داد.

وی افزود: فرونشست را زلزله خاموش می‌نامند به نحوی که آرام ساختمان‌های شهری را دچار ترک‌های ریز کرده و اگر زلزله‌ای در آن مناطق رخ دهد خسارات را چند برابر می‌کند.