به گزارش پایگاه اطلاع رسانی خبرقم (قم‌نا)، هادی دهقانی در خصوص پدیده ال‌نینو و مهم‌ترین توصیه منابع طبیعی استان قم به دستگاه‌های اجرایی و مردم برای پیشگیری از خسارت‌های سیلاب اظهار کرد: مهم‌ترین توصیه ما این است که رویکرد دستگاه‌های اجرایی از مدیریت سیلاب پس از وقوع به مدیریت ریسک سیلاب پیش از بارش تغییر کند؛ یعنی دستگاه‌ها نباید منتظر وقوع سیلاب باشند تا پس از آن برای مدیریت شرایط اقدام کنند، بلکه باید پیش از بارش، خطرات و نقاط آسیب‌پذیر را شناسایی و برای جلوگیری از وقوع یا کاهش خسارت‌های سیلاب اقدام کنند.

معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم افزود: این موضوع با توجه به شرایط ویژه استان قم اهمیت بیشتری دارد، چراکه سیلاب‌های سال‌های گذشته بخش‌های مختلف استان و به‌ویژه مناطق شهری را تحت تأثیر قرار داده و خسارت‌ها و خطرات قابل‌توجهی ایجاد کرده است. بنابراین لازم است مدیریت ریسک سیلاب به‌عنوان یک اولویت جدی در دستور کار دستگاه‌های اجرایی قرار گیرد.

وی ادامه داد: یکی از اقدامات مهم، اجرای جدی طرح آمادگی پیش از سیلاب در استان است. در این طرح باید اقداماتی همچون بازبینی فوری آبراهه‌ها، مسیرها و رودخانه‌های منتهی به شهر، رفع هرگونه انسداد، نخاله، ساخت‌وساز و خاکریزهای مزاحم در مسیر جریان رواناب و به‌ویژه در محدوده شهری در اولویت قرار گیرد.

دهقانی گفت: بازدید اضطراری از سازه‌های آبخیزداری، اطمینان از سلامت سازه‌ها، بررسی سرریزها و بندها نیز باید با جدیت دنبال شود که این موضوع در اداره‌کل منابع طبیعی پیگیری شده و ادارات منابع طبیعی شهرستان‌ها در حال انجام آن هستند.

وی تصریح کرد: تمرکز اقدامات باید در بالادست شهر قم و حوزه‌هایی باشد که رواناب را مستقیماً به مناطق شهری منتقل می‌کنند؛ حوزه‌هایی مانند پردیسان باید در این زمینه از اولویت بیشتری برخوردار باشند.

معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم با اشاره به ضرورت افزایش ظرفیت گذر سیلاب در نقاط گلوگاهی شهری اظهار کرد: این موضوع از وظایف دستگاه‌های مرتبط از جمله شهرداری و اداره‌کل راه و شهرسازی است. پل‌ها، آب‌گذرها و سایر نقاطی که جریان آب از آن‌ها عبور می‌کند باید بررسی و نقاط گلوگاهی شناسایی شوند و در صورت نیاز، ظرفیت عبور آب در آن‌ها افزایش پیدا کند؛ چراکه حتی اگر اقدامات بالادست به‌خوبی انجام شود، یک آب‌گذر یا پل با ظرفیت ناکافی می‌تواند موجب آبگرفتگی گسترده شود.

دهقانی فعال‌سازی سناریوهای هشدار سیل و هشدار پیش‌نگر را از دیگر اقدامات ضروری دانست و گفت: دستگاه‌ها باید پیش از وقوع سیلاب و همزمان با دریافت هشدار، آمادگی خود را افزایش دهند و به‌سرعت اقدامات اولیه را برای جلوگیری یا کاهش خسارت آغاز کنند.

وی افزود: تهیه نقشه نقاط پرخطر سیلاب در مناطق شهری و روستایی نیز باید به‌عنوان یکی از ضروریات استان مورد توجه قرار گیرد و با پیگیری استانداری و مدیریت بحران، نقشه‌ای جامع از مناطق پرخطر تهیه شود. در این نقشه باید مسیرهای تخلیه اضطراری نیز مشخص باشد تا در صورت وقوع سیلاب، مسیر مناسب برای تخلیه مردم و انتقال آن‌ها به مناطق امن از پیش تعیین شده باشد.

ایجاد اتاق فرمان مشترک برای مدیریت سیلاب

معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم با اشاره به احتمال وقوع بارش‌های شدید در پاییز و زمستان امسال گفت: یکی از مهم‌ترین پیشنهادهای ما ایجاد یک اتاق فرمان مشترک میان دستگاه‌های مختلف استان در ماه‌های پیش‌رو است تا دستگاه‌ها بتوانند با ارتباط مستمر و هماهنگی سریع، شرایط ناشی از بارش‌های شدید و احتمال وقوع سیلاب را مدیریت کنند.

دهقانی ادامه داد: این اتاق فرمان می‌تواند با حضور دستگاه‌های مهم و مرتبط از جمله هواشناسی، مدیریت بحران، منابع طبیعی، شرکت آب منطقه‌ای، شهرداری، راهداری، هلال‌احمر، آتش‌نشانی و دهیاری‌ها تشکیل شود و استانداری نیز می‌تواند مسئولیت هماهنگی و راهبری آن را بر عهده داشته باشد.

معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم تأکید کرد: با توجه به شرایط پیش‌رو و احتمال بارش‌های شدید، لازم است در ماه‌های پاییز و زمستان این دستگاه‌ها در ارتباط مستمر با یکدیگر باشند تا در صورت صدور هشدار، اقدامات لازم را بدون تأخیر آغاز کنند.

دهقانی با بیان اینکه مدیریت رواناب باید از بالادست آغاز شود، گفت: به جای اینکه صرفاً به فکر احداث سازه‌های بزرگ باشیم، باید رواناب را در بالادست و در عرصه حوزه آبخیز، پیش از رسیدن حجم اصلی جریان به پایین‌دست، کنترل، آرام و پخش کنیم. اجرای بندهای کوتاه و متعدد، پخش سیلاب و احیای پوشش گیاهی از جمله اقداماتی است که می‌تواند در کاهش سرعت رواناب و کنترل سیلاب مؤثر باشد.

مسیر رودخانه محل عبور و توقف نیست

معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم در ادامه با تأکید بر نقش مردم در کاهش خسارت‌های سیلاب اظهار کرد: مهم‌ترین پیام عمومی ما به مردم این است که هنگام بارش شدید، مسیر رودخانه و آبراهه محل عبور و توقف نیست؛ حتی اگر در آن لحظه آبی در مسیر وجود نداشته باشد، ممکن است سیلاب به‌صورت ناگهانی و با سرعت زیاد وارد آن مسیر شود.

دهقانی افزود: مردم باید به هشدارهای هواشناسی و اطلاعیه‌های شهرداری و مدیریت بحران توجه کنند و از حضور و توقف در مسیر رودخانه‌ها و آبراهه‌ها خودداری کنند. همچنین از پارک یا توقف خودرو در حاشیه رودخانه‌ها، مسیرهای سیلابی و نقاط گود و پایین‌دست باید پرهیز شود.

وی تصریح کرد: هنگام صدور هشدار سیل، مردم باید از سفر و تردد غیرضروری خودداری کنند و در صورت مشاهده جریان آب، به هیچ عنوان با خودرو یا به‌صورت پیاده از آن عبور نکنند؛ چراکه عبور از جریان آب می‌تواند بسیار خطرناک باشد.

معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم گفت: در روستاها، مناطق کشاورزی و دامداری نیز لازم است پیش از وقوع سیلاب، ماشین‌آلات و دام‌ها از مسیر آبراهه‌ها و مناطق گود و کم‌ارتفاع دور و به مناطق مرتفع‌تر منتقل شوند تا در صورت وقوع سیلاب، خسارت کمتری به آن‌ها وارد شود.

دهقانی تأکید کرد: مردم همچنین باید از تخلیه نخاله، خاک و زباله در مسیر آبراهه‌ها و رودخانه‌ها خودداری کنند، چراکه این موارد می‌توانند مسیر جریان آب را مسدود کرده و در زمان بارندگی شدید، خطر آبگرفتگی و سیلاب را افزایش دهند.

سازه‌های آبخیزداری به معنای حذف کامل خطر سیلاب نیست

دهقانی با تأکید بر اینکه اجرای سازه‌های آبخیزداری به معنای کنترل کامل رواناب و حذف مطلق خطر سیلاب نیست، اظهار کرد: در خصوص حوادث طبیعی هیچ‌گاه نمی‌توان به‌صورت مطلق صحبت کرد و گفت که با اجرای طرح‌های آبخیزداری، دیگر هیچ سیلابی اتفاق نمی‌افتد یا هیچ خسارتی ایجاد نخواهد شد. انسان هنوز به چنین مرحله‌ای نرسیده و هیچ‌گاه نیز نمی‌تواند به‌طور کامل در برابر حوادث طبیعی مصون باشد؛ چراکه ممکن است همواره حوادثی رخ دهد که خارج از پیش‌بینی‌های ما باشد و ظرفیت سازه‌های اجراشده برای کنترل کامل آن کافی نباشد.

وی افزود: سازه‌های آبخیزداری بر اساس مسائل علمی، فنی، تجربیات موجود، ضوابط و فرمول‌های مهندسی طراحی و اجرا می‌شوند و ما موظفیم بر اساس همین اصول، اقدامات پیشگیرانه لازم را انجام دهیم و سازه‌ها را به‌درستی طراحی، اجرا و نگهداری کنیم.

معاون آبخیزداری اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم تصریح کرد: نکته مهم این است که نباید تصور کنیم با اجرای سازه‌های آبخیزداری می‌توانیم به‌صورت مطلق از وقوع سیلاب جلوگیری کنیم؛ هدف اصلی این سازه‌ها کاهش سرعت و شدت رواناب، مدیریت جریان آب، افزایش نفوذ و کاهش احتمال و میزان خسارت است.

دهقانی ادامه داد: بنابراین باید ظرفیت سازه‌ها، شرایط حوزه آبخیز و دوره‌های بازگشت سیلاب بر اساس اصول فنی و علمی در نظر گرفته شود، اما در نهایت در برابر حوادث طبیعی نمی‌توان ادعای کنترل صددرصدی داشت و همواره باید برای شرایط فراتر از پیش‌بینی‌ها نیز آمادگی داشته باشیم.