چرا «یک شهر و دو نرخ»؟ چون برخی از آن‌ها مجوز گرفته‌اند و ساخت‌وسازشان قانونی شده است و برخی دیگر نه! می‌گویند بر اساس قانون، ساخت‌وسازهایی که قبل از سال ۸۵ انجام‌شده، شامل قلع‌وقمع و تخریب نمی‌شود، حال اینکه چگونه باید به این نتیجه رسید که این ساخت‌وساز قبل از سال ۸۵ انجام‌گرفته یا بعدازآن، خود داستان جداگانه‌ای است که پرداختن به آن در حوصله این نوشتار نمی‌گنجد و مقالی جداگانه می‌طلبد. 

 

این‌یک بحث قانونی است و قصد ندارم در نوشتار پیش رو وارد این مقوله شوم. نظر شورای محل و کارشناسان مربوطه، ازجمله مهم‌ترین ادله برای استناد است تا مشخص شود که ساخت‌وساز صورت گرفته مربوط به قبل از سال ۸۵ است یا بعدازآن! بیش از این سخنی در این خصوص نمی‌گویم، فقط اینکه «تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل»! نکته دیگر اینکه، اگر ساخت و سازی در باغات صورت گرفته باشد و اراضی زراعی را از بین برده باشد، دیگر چه فرقی می‌کند که قبل از سال ۸۵ این اتفاق صورت گرفته یا بعدازآن؟!

 

به هر صورت امروز طبق قانون هرگونه ساخت‌وساز در خارج از محدوده طرح هادی روستا، غیرقانونی است. حتی محصور کردن باغات با دیوار هم امکان‌پذیر نیست، مگر با اخذ مجوز لازم از نهاد مربوطه (جهاد سازندگی) که آن‌هم مستلزم این است که باغ موردنظر دیوار قدیمی داشته باشد و شما درصدد احیاء و نوسازی آن باشی – حال بماند که چه اتفاقاتی در قالب همین مجوزهای صادره صورت می‌گیرد- اما شاید همین‌الان هم که شما در حال مطالعه این نوشتار هستید، افرادی مشغول ساخت‌وساز غیرمجاز در باغات استان قم باشند که اگر چنین نبود هرروز شاهد رشد قارچ گونه ویلاهایی با سقف‌های آبی و قرمز و نارنجی در باغات روستاهای استان قم نبودیم. 

 

پس ما با اصل غیرقانونی بودن ساخت‌وساز در باغات استان موافقیم و معتقدیم که ارگان‌های مربوطه باید تمام تلاش خود را برای جلوگیری از هرگونه ساخت‌وساز در این مناطق به کار ببندند؛ اما آنچه در این نوشتار مدنظر است، اینکه «با ساخت‌وسازهای صورت گرفته در باغات استان چه کنیم؟»

 

۱ – صدها میلیارد سرمایه در قالب ویلاهای بعضاً مجلل امروز به‌عنوان ساخت‌وسازهای غیرمجاز در باغات استان مصرف‌شده است. سرمایه‌ای که با تخریب این ساخت‌وسازها به‌کلی از بین می‌رود؛ یعنی صدور هر حکم قلع‌وقمع برای بناهای غیرمجاز ساخته‌شده در این مناطق، معادل از بین رفتن حداقل چند صد میلیون تومان سرمایه است؛ حال این هدر رفت سرمایه چه منفعتی را برای آن منطقه ایجاد می‌کند، سؤالی است که در ذهن تمام مالکان ساختمان‌های غیرمجاز نقش می‌بندد؟! یعنی اینکه با خراب شدن یک ساختمان، آیا جای آن دوباره درخت می‌روید؟ باغ به حالت اولیه خود برمی‌گردد؟ به نظر تخریب ساختمان‌های ساخته‌شده در باغات استان قم نمی‌تواند دردی از دردهای این باغات را دوا کند. کوتاه‌سخن اینکه، پیشگیری همیشه بهتر از درمان است!

 

۲ – مهم‌ترین دغدغه مسئولان مربوطه و متولیان امر درباره ساخت‌وسازهای غیرقانونی صورت گرفته در اراضی کشاورزی، حفظ این اراضی است. آنان معتقدند که با ویلا سازی در اراضی کشاورزی، این اراضی از بین می‌رود. این هم قصه جداگانه‌ای است که البته به نظر نمی‌رسد که چندان در خصوص باغات و مزارع استان قم کاربرد داشته باشد. 

 

با این اوصاف، بازهم تأکید می‌کنم که متولیان امر باید به‌شدت و با تمام توان از احداث این‌گونه بناها در مزارع و باغات استان جلوگیری کرده و قبل از اینکه افرادی اقدام به تفکیک و تخریب اراضی زراعی و باغات نمایند، با آنان برخورد کنند؛ اما امروز اگر به دیده انصاف به این ساخت‌وسازها بنگریم، شاهد هستیم در باغاتی که بنایی احداث‌شده، مالک با چنگ و دندان نسبت به سبز نگه‌داشتن درختان باغچه خود اقدام کرده است، حتی در این وضعیت بی‌آبی. هزینه حدود ۲۰۰ هزارتومانی هر تانکر آب برای حفظ درختان باغ، شاید از توان یک روستایی کشاورز خارج باشد. شاهد این مدعا هم باغاتی است که امروز در برخی از روستاهای قم کاملاً خشک‌شده است و کشاورزان به دلیل کم‌آبی شدید، توان سبز نگه‌داشتن باغ خود را با خرید آب نداشته‌اند. 

 

جالب اینکه در کنار همین باغات خشک، باغچه‌ها و بعضاً باغ‌های بزرگی هستند که بنایی در آن‌ها احداث‌شده و مالک به هر وسیله‌ای که شده، درختان باغ را سبز نگه‌داشته و درواقع اراضی کشاورزی را حفظ کرده است. 

 

خلاصه کلام اینکه، در برخی از موارد همین ساخت‌وسازهای غیرمجاز، دقیقاً در راستای حفظ کاربری اراضی کشاورزی بوده است.

 

۳ – نتیجه‌ای که می‌توان از مطالب فوق گرفت، اینکه مقابله با ساخت‌وسازهای غیرمجاز، تنها تخریب این ساختمان‌ها نیست که بدترین حالت مقابله، تخریب و قلع‌وقمع بناست. کم‌هزینه‌ترین راه برای مقابله با این پدیده، جلوگیری از ساخت‌وسازهای غیرمجاز است. بالاخره تخریب یک بنا، به‌جز هدر رفت سرمایه‌ای که به دنبال دارد، برای متولیان امر هم بسیار هزینه‌ساز است، همه می‌دانیم که تخریب یک ساختمان غیرمجاز حداقل چندین ماه کار حقوقی و قضایی نیاز دارد که تمام هزینه‌های آن را باید دستگاه‌های متولی بر عهده بگیرند. پس چه‌بهتر که این توان و هزینه را برای جلوگیری از ساخت‌وسازهای غیرمجاز بگذارند. 

 

متأسفانه امروز بسیاری از مسئولان مربوطه، مقابله با ساخت‌وسازهای غیرمجاز را تنها در تخریب این ساختمان‌ها می‌بینند که این دیدگاه باید به‌صورت کلی تغییر کند. از سوی دیگر، به دلیل خشک‌سالی شدید و کم‌آبی، دیگر بسیاری از باغات استان به لحاظ اقتصادی برای تولید محصول مقرون‌به‌صرفه نیستند. شاهد این مدعا هم اینکه در سالیان نه‌چندان دور، اگر شخصی می‌آمد و باغی را در روستاهای استان خریداری می‌کرد، یکی از مهم‌ترین اهداف موردنظر او از پرداخت این هزینه، سودی بود که از محل فروش محصولات باغ به دست می‌آورد، ولی امروز دیگر تقریباً هیچ فردی به این منظور باغی را در روستاهای استان قم خریداری نمی‌کند. 

 

اکثر قریب به‌اتفاق افرادی که اقدام به خرید باغات در روستاهای استان می‌نمایند، قصد دارند که مکانی را برای تفریح خود فراهم کنند و یکی از ملزومات این تفریح هم فضای سبز و درختان میوه است که به همین منظور مجبور هستند این درختان را به هر قیمتی مانده، حفظ کنند. 

 

خلاصه کلام اینکه، تخریب و قلع‌وقمع بناهای موجودی که به‌صورت غیرمجاز در باغات و اراضی زراعی استان احداث‌شده، به نظر کار چندان پرمنفعتی نباشد، چراکه این اقدام دردی را از درد باغات و اراضی زراعی استان برطرف نمی‌کند و تنها مخروبه‌ای را از خود به‌جای می‌گذارد که تجربه نشان داده، همین بناهای تخریب‌شده در بیشتر موارد دوباره از خاک سر برمی‌آورند. 

 

پس جلوگیری از ساخت‌وساز غیرمجاز باید اولویت اول و آخر دستگاه‌های متولی باشد و در مرحله بعد نیز باید برای حفظ این بناهای احداث‌شده و قانونی کردن آنان برای جلوگیری از سوءاستفاده‌های بعدی، تمهیدات لازم اندیشیده شود. 

 

این نوشتار انسان را یاد جمله معروف می‌اندازد که در آن اهمیت نشانه‌گذاری‌ها جلوه می‌کرد. جمله‌ای که می‌گفت «بخشش، لازم نیست اعدامش کنید» که با یک جابجایی ویرگول می‌شد، «بخشش لازم نیست، اعدامش کنید». امروز هم به نظر می‌رسد که متولیان امر باید با در نظر گرفتن شرایط منطقه نسبت به خواندن این جمله اقدام کنند که «تخریب، لازم نیست آبادش کنید» و یا اینکه «تخریب لازم نیست، آبادش کنید»!

 

منبع: تابناک