به گزارش پایگاه اطلاع رسانی خبر قم ، گرمازدگی عبارت‌ است‌ از بیماری‌ ناشی‌ از قرار گرفتن‌ طولانی‌مدت‌ در معرض‌ حرارت‌ زیاد، نخوردن‌ مایعات‌ به‌ حد کافی‌، یا خوب‌ کار نکردن‌ مکانیسم‌های‌ تنظیم‌ حرارت‌ در مغز.

این‌ حالت‌ می‌تواند در هر سنی‌ رخ‌ دهد، اما در سالمندان‌ شایع‌تر است‌.

علایم‌ شایع‌

گرمازدگی علامی دارد که با توجه به آنها می‌توان متوجه شد که یک فرد دچار گرمازدگی شده است. منگی‌، خستگی‌، غش‌، سردرد، رنگ‌ پریدگی‌ و مرطوب‌ بودن‌ پوست، تند و ضعیف‌ بودن‌ نبض‌، تند و سطحی‌ بودن‌ تنفس، گرفتگی‌ عضلانی، داغ‌، خشک‌ و بر افروخته‌ بودن‌ پوست‌ بدون تعریق، بالا بودن‌ درجه‌ حرارت‌ بدن، تند بودن‌ ضربان‌ قلب، گیجی‌ و از دست‌ دادن‌ هوشیاری‌ از علائم شایع گرمازدگی به شمار می‌روند.

علل‌ بروز گرمازدگی چیست؟

خستگی‌ گرمایی‌ به‌ علت‌ نوشیدن‌ آب‌ به‌ مقدار ناکافی‌، نخوردن‌ نمک‌ به‌ مقدار ناکافی‌، و کمبود تولید عرق‌ به‌ وجود می‌آید چرا که بدن‌ به‌ کمک‌ عرق‌  و بخار شدن‌ عرق‌ خود را خنک نگه می‌دارد.

گرمازدگی‌ بر اثر قرار گرفتن‌ بیش از‌ اندازه‌ در حرارت‌ شدید و کار نکردن‌ مکانیسم‌های‌ تنظیم‌ حرارت‌ بدن‌ ایجاد می‌شود. در این‌ حالت‌ دمای‌ بدن‌ تا حد خطرناکی‌ بالا می‌رود؛ حتی‌ تا حدود۴۱.۵ درجه سانتی‌گراد.

عوامل‌ افزایش‌ دهنده‌ خطر گرمازدگی چیست؟

برخی از اقدامات می‌تواند خطرات ناشی از گرمازدگی را افزایش دهد و فرد گرمازده را دچار مشکلات بسیاری کند. اثرات‌ عمومی‌ بالا رفتن‌ سن و مصرف مواد مخدر و الکل از این عوامل به شمار می‌روند.

همچنین بیماری‌‌های مزمن‌ دیابت یا انسداد عروق‌ نیز خطر گرمازدگی را تشدید می‌کنند.

گرمازدگی برای افرادی که به تازگی دچار بیماری شده‌اند که سبب از دست‌ رفتن‌ مایعات‌ بدن بر اثر استفراغ‌ یا اسهال‌ شده‌ باشد نیز خطرات گرمازدگی را افزایش می‌دهد.

ضمن اینکه هوای‌ داغ‌ و پر رطوبت‌ (شرجی‌)، کارکردن‌ در محیط‌ بسیار گرم، از دست‌دادن‌ مایعات‌ بدن‌ در اثر تعریق‌ و ننوشیدن‌ مایعات‌ کافی‌ برای‌ جایگزینی‌ آب‌ از دست‌ رفته، پوشیدن‌ لباس‌ زیاد خصوصاً لباس‌ تنگ، تب‌ بالا و فعالیت بدنی‌ یا ورزش‌ شدید در هوای‌ داغ‌ و پر رطوبت در زمان گرمازده بودن‌ از دیگر عوامل افزایش خطر گرمازدگی به شمار می‌روند.

اختلالات و روش‌های درمان گرمازدگی

اختلالات ناشی از گرمازدگی به ۳ دسته تقسیم می‌شوند که کرامپ‌های عضلانی ناشی از گرما، خستگی مفرط، هیپوترمی از جمله اختلالاتی است که بدن را دچار مشکل می‌کنند.

کرامپ‌های عضلانی ناشی از گرما شامل اسپاسم عضلات ارادی به دلیل تخلیه الکترولیت‌هاست و معمولاً زمانی رخ می‌دهد که فرد بر اثر قرارگرفتن در معرض گرما، دچار تعریق شدید شده، مقداری زیادی آب و نمک از دست بدهد و سپس توسط نوشیدن آب، کمبود مایعات خود را بدون در نظر گرفتن کمبود نمک جبران نماید.

در این حالات مداخلات اورژانس شامل خنک نگهداشتن بیمار و خوراندن نمک یا تزریق نرمال سالین به فرد دچار کرامپ‌های عضلانی است.

خستگی مفرط ناشی از گرما نیز معمولاً زمانی رخ می‌دهد که فرد بر اثر قرار گرفتن در معرض گرما، مقادیر زیادی آب و نمک را از طریق تعریق شدید از دست بدهد. شکایات بیمار در این حالت معمولاً شامل سردرد، تهوع، سرگیجه و اختلال در بینایی است.

در این حالت نیز مداخلات اورژانس شامل قرار دادن بیمار در جای خنک و خوراندن آب و نمک به او می‌شود. در  صورت وجود حالت تهوع و استفراغ یا بیهوش بودن بیمار تزریق وریدی نرمال سالین ضروری است.

اما هیپوترمی در گرمازدگی در موقعیتهای بسیار گرم، بخصوص در هوای مرطوب و بدون باد ( شرجی)، ممکن است ظاهر شود. در چنین وضعیتی درجه حرارت بدن به بالای ۴۰ درجه سانتیگراد رسیده و تنظیم حرارت مختل می‌شود.

علائم این اختلال شامل کانفیوژن، اغما و تشنج است و  هیپوتالاموس دچار بدکاری می‌شود و چون بیمار عرق نمی‌کند پوست وی گرم و خشک است.

در این حالت اقدام به خنک کردن بیمار باید هر چه سریعتر صورت گیرد. مهمترین مسئله، کاهش سریع درجه حرارت بدن تا ۳۵ درجه سانتیگراد است. شستشوی بدن توسط الکل، خواباندن بیمار در یخ، استفاده از پنکه یا کولر، غوطه ور کردن بیمار در آب سرد و استفاده از پتوهای خنک کننده می‌تواند کمک کننده باشد.

به یاد داشته باشید که در این حالت مطلقاً نباید آسپرین جهت کاهش تب استفاده کرد زیرا نه تنها نمی‌تواند درجه حرارت را کاهش دهد، بلکه دارای یک اثر منفی روی هموستاز بدن است که فرد گرمازده را در شرایط بسیار خطرناکی قرار می‌دهد.

کنترل حرارت بدن باید از طریق رکتال صورت گیرد. زمانی که درجه حرارت به ۳۹ درجه سانتیگراد رسید، عملیات خنک کننده باید متوقف گردد تا از عوارض احتمالی هیپوترمی جلوگیری شود. مانیتورینگ دقیق بیمار از نظر افزایش مجدد درجه حرارت لازم در این حالت ضروری است.

همچنین باید از بروز لرز در بیمار ممانعت کرد زیرا لرزیدن موجب افزایش درجه حرارت بدن می‌شود. در صورت بروز لرز حین خنک کردن بیمار، بلافاصله عامل خنک کننده را حذف کنید.

روش های سنتی برای رفع گرما زدگی

هوای داغ تابستان بسیاری از مردم را دچار گرمازدگی می‌کند و متخصصان طب سنتی معتقدند که مصرف شربت سکنجبین برای رهایی از گرمازدگی این روزها بسیار مفید است.

نوشیدن شربت سکنجبین منافع بسیاری دارد. یکی از منافع سکنجبین این است که چون آن را با یخ خنک کرده و می‌نوشند، صفرا را می‌برد و از التهاب حرارت معده می‌کاهد و آن چه بلغم در معده و روده‌ها باشد، خارج می‌کند.

اگر سکنجبین را با ریشه و تخم کاسنی مخلوط کرده و کمی گلاب به آن اضافه کنند، نوشابه‌ای پر سود و شگفت‌آور می‌شود، به خصوص برای کسانی که جگر و معده‌ای گرم داشته یا دچار گرفتگی معده شده‌اند و نیز برای کسانی که مبتلا به نفخ هستند منافع زیادی دارد، اما برای مبتلایان به زخم معده و روده، مضر است.

عناب و شکر

برای رفع گرمازدگی بهتر است عناب را در آب جوشانده و با کمی شکر به صورت خنک میل کنید. همچنین خوردنی‌های سرد و تر مانند گل بنفشه، خاکشیر، هندوانه و تخم خیارین (خیار، کدو، هندوانه و خربزه) نیز توصیه می‌شود. البته بهترین دارو برای رفع گرمازدگی دم کرده عناب و زرشک است که همراه با مقداری شکر میل می‌شود.

خاکشیر یخ زده و شربت آب‌لیمو

استفاده از خاکشیر یخ‌زده و شربت آب‌لیمو برای جلوگیری از گرمازدگی موثر است. برای جلوگیری از اسهال و تأثیر خنکی، خاکشیر باید به شکل یخ‌زده یا همراه خرده یخ مصرف شود، در غیر این صورت ملین و اسهال‌آور است.

با توجه به گرمی و آلودگی هوا، مصرف آب‌لیمو نیز به دلیل داشتن ویتامین C که دارای خاصیت ضدعفونی‌کننده است، توصیه می‌شود و نیاز است هر دو روز یک بار، یک عدد لیمو در آب مصرفی استفاده شود.

تـخـم شـربـت

تخم شربت در حقیقت دانه گیاه ریحان است که به علت داشتن ترکیبات لعاب‌دار به صورت محلول در آب (شربت) استفاده می‌شود. لعاب این دانه‌ها پس از جذب آب، به صورت ژله‌ای درمی‌آید که می‌تواند برای رفع عطش مورد استفاده قرار گیرد. تخم شربتی در طب سنتی ایران به عنوان رفع کننده التهابات دستگاه تناسلی و مجاری ادرار کاربرد بسیار داشته است.

بـه‌لیــمــو

به‌لیمو گیاهی به صورت درختچه است که از برگ آن استفاده می‌شود. این گیاه از قدیم در طب سنتی ایران به عنوان آرام‌بخش، ضد تشنج، ادرارآور، رفع کننده‌ سرگیجه و تپش قلب مورد استفاده بوده و در حال حاضر نیز از آن استفاده می‌شود.

هندوانه

هندوانه یک میوه تابستانی لطیف، آبدار، خنک کننده، آرام بخش و مسکن التهابات درونی است که اصولا برای رفع عطش در اوج گرمای تابستان مصرف می‌شود و مورد پسند بسیاری از مردم است. طبیعت هندوانه سرد و تر است و برای افراد گرم مزاج بسیار مطلوب است. مربای پوست هندوانه برای رفع حرارت بدن، رفع تشنگی و گرمازدگی بسیار مفید است.

گلاب

بنابر اعلام دانشکده طب سنتی دانشگاه علوم پزشکی تهران، برای معالجه اشخاص گرمازده، بهترین راه خوراندن گلاب همراه با مقداری یخ است، به قدری که باعث استفراغ شده و صفرا را خارج کند. نوشیدن گلاب خنک، گرمی درون را از بین می‌برد و بدن را تقویت می‌کند. بوییدن گلاب برای تقویت قلب و رفع بیهوشی و تقویت حواس باطنی مفید است.

چند نکته مهم

– هنگام گرمازدگی از گرفتن دوش آب سرد به جهت ایجاد شوک، از قرار گرفتن در معرض باد مستقیم کولر به دلیل ایجاد عفونت‌های تنفسی و از نوشیدن سریع مایعات بسیار سرد به جهت به هم خوردن وضعیت سیستم ایمنی و گوارشی بدن خودداری کنید.

– با استفاده از حوله خنک در بدن فرد گرمازده، وی را به حالت طبیعی بازگردانید.

– میوه‌هایی مانند آلبالو، خیار و هندوانه نقش بسزایی در تنظیم درجه حرارت بدن دارند.

– از آنجا که فرد گرمازده اشتهای زیادی برای خوردن آب سرد و یخ دارد، باید وی را تشویق کرد تا به تدریج و آهسته مایعات را بنوشد تا معده وی دچار تحریک و درد نشود.