سید محمود طالقانی از تبار نواندیشان دینی در دوره معاصر بود که عمر خود را در راه احیای فکر و اندیشه دینی سپری کرد و در شکل‌گیری انقلاب اسلامی سهم مهم و قابل توجهی بر عهده داشت.

وی در ۱۲۸۹ خورشیدی در روستای گلگرد طالقان از توابع استان تهران متولد شد و نزد پدری همچون آیت‏الله سید ابوالحسن طالقانی از علمای برجسته آن زمان پرورش یافت. عالمی که امام خمینی(ره) درباره مقام و منزلتش فرمودند: «رحمت‏خداوند بر پدر بزرگوار او که در راس پرهیزکاران بود.»

این شخصیت برجسته از همان دوران کودکی تحت تأثیر تعلیم های پدر و اوضاع زمانه خود، الفبای مبارزه با استبداد را فرا گرفت و این روند را تا سال های آخر زندگی خویش ادامه داد و با سخنرانی های افشاگرانه در برابر سیاست های ضد اسلامی و غیر قانونی رژیم پهلوی ایستاد و در این راه بارها زندانی و تبعید شد.

آیت الله طالقانی در کنار آیت الله بهشتی و استاد مطهری در ۱۳۵۷ خورشیدی و در هنگام مبارزه های ملت ایران علیه استبداد، عملکرد مهمی در سازماندهی و هدایت تظاهرات مردم داشت که اوج این فعالیت ها راهپیمایی بزرگ تاسوعا و عاشورای همان سال بود که در نهایت این مبارزه ها نتیجه داد و نهضت مردمی ایران به پیروزی رسید.

این روحانی مبارز در جریان نهضت اسلامی عملکرد بسیار تاثیرگذاری داشت و پس از پیروزی انقلاب اسلامی عهده دار ریاست شورای انقلاب شد و به به حل غائله کردستان و ترکمن صحرا کمک شایانی کرد. همچنین وی در کارنامه کاری خویش حضور در مجلس خبرگان قانون اساسی را نیز دارد. آیت الله طالقانی نخستین نماز جمعه تهران را در پنجم مرداد ۱۳۵۸ خورشیدی برگزار کرد.

سرانجام این عالم و روحانی برجسته در ۱۹ شهریور ۱۳۵۸ خورشیدی پس از سال ها مبارزه با استبداد و روشنگری در راه اسلام و قرآن به دیار باقی شتافت. امام خمینی(ره) در پیام خود درباره وی فرمودند: «مجاهد عظی مالشأن و برادر بسیار عزیز حضرت حجت الاسلام والمسلمین آقای طالقانی از بین ما رفت و به ابدیت پیوست و به ملأ اعلاء با اجداد گرامش محشور شد. برای آن بزرگوار سعادت و راحت و برای ما و امت ما تأسف و تأثر و اندوه.»

پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به مناسبت سالروز درگذشت آیت الله طالقانی درباره اندیشه سیاسی، فکری و اجتماعی این روحانی مجاهد با «حجت الاسلام محمدتقی فاضل میبدی» عضو مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه و استاد دانشگاه مفید قم به گفت وگو پرداخته است.

**اندیشه آیت الله طالقانی؛ محکومیت استبداد و احترام به حقوق مردم
حجت الاسلام فاضل میبدی با اشاره به ارتباط آیت الله طالقانی با مردم گفت: او در دوران رژیم پهلوی از یک طرف به حقوق و استقلال فکری جامعه توجه می کرد و از طرفی موضع گیری های سختی نیز نسبت به استبداد داشت و آن را محکوم می کرد. این دیدگاه در خطبه های وی نیز بارها مطرح شد؛ یعنی آن چیزی که در اندیشه این روحانی وجود داشت محکومیت استبداد فرد و احترام به حقوق مردم به شمار می رفت.

عضو مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم با اشاره به دیدگاه آیت الله طالقانی در ارتباط با نظر مردم درباره حکومت اظهار داشت: او بارها در خطبه ها و کتاب های خود تاکید کرد که حکومت باید از طرف مردم تایید شود. این دیدگاه در روزهای نخست پیروزی انقلاب اسلامی هم قابل مشاهده بود؛ هنگامی که خودمختاری هایی در کشور به وجود آمد وی اعتقاد داشت که باید به نظر مردم احترام گذاشت و به آنها اجازه داد بدون استبداد و فشار دیدگاه خویش را درباره حکومت مطرح کنند.

**بی تعلقی به پست و مقام و آزادگی درونی
این استاد دانشگاه درباره ابعاد شخصیتی آیت الله طالقانی بیان کرد: یکی از ویژگی های مهم شخصیت این عالم نواندیش بی تعلقی به پست و مقام محسوب می شد، به معنای واقعی کلمه او زاهد بود و این امر یکی از مهمترین ویژگی هایی است که مردم می توانند یک عالم دینی را سرمشق خود قرار دهند. به همین سبب آیت الله طالقانی توانست به عنوان یک الگو برای آنها مطرح شود. او به تمام معنا و از لحاظ آزادگی و اخلاقی خود را ساخته و از تمام تعلق های مادی و دنیایی آزاد کرده بود. در واقع این مهم باعث شد زندان رفتن در رژیم پهلوی برای وی بسیار آسان شود.

ویژگی دیگر آیت الله طالقانی آزادگی درونی به شمار می رفت. در تعریف اخلاق، آزادگی درونی مهم و با ارزش است که این ویژگی در شخصیت این عالم مبارز به خوبی نمایان بود. امروز شاید عده ای از آزادگی یاد کنند که همه سخنان آنها آزادگی بیرونی است اما آن نوعی آزادگی که در شخصیت آیت الله طالقانی وجود داشت در کمتر فردی دیده می شود زیرا این آزادگی هر گونه وابستگی دنیایی را از انسان می گیرد.

**اخلاق مداری و فرهنگ مداری؛ ویژگی اخلاقی و فکری آیت الله طالقانی
وی درباره بُعد اخلاقی و فکری آیت الله طالقانی یادآور شد: او علاوه بر اخلاق مداری، انسانی فرهنگ مدار هم بود؛ به این معنا که مکتب های مختلف را می شناخت و با تمام گرایش های موجود در جامعه آشنایی داشت و بحث و گفت وگو می کرد و در کنار آن به اسلام و قرآن هم به خوبی آگاه بود. به همین سبب توانست کتاب مهم «پرتوی بر قرآن» را با بیانی شیوا بنویسد و قرآن را به صورت عملی برای زندگی روزمره بیان کند. هر چند از «شیخ محمد عبده» و «سیدقطب» تاثیر پذیرفته بود اما رشد فکری خود وی نیز در کتاب هایش بسیار مهم است.

نوعی دیگر از فرهنگ مداری او اثر بسیار برجسته «مالکیت در اسلام» محسوب می شود و در آن مکتب های مارکسیستی، اقتصادی و لیبرالیستی را مطرح کرد که در نوع خود بی نظیر بود زیرا شناخت یک روحانی از اینگونه مکتب های اقتصادی در آن سال ها بسیار مهم و حایز اهمیت است.

**آیت الله طالقانی؛ عالم و رروحانی سیاسی
حجت الاسلام میبدی درباره شخصیت سیاسی آیت الله طالقانی توضیح داد: او از لحاظ سیاسی روحانی بسیار برجسته ای بود. پیش از دهه ۲۰ خورشیدی وارد عرصه سیاسی شد و مبارزه هایش با رژیم پهلوی بسیار مهم و تاثیرگذار به شمار می رفت. به همین سبب سال ها به زندان رفت و به تمام معنا یک روحانی سیاسی بود.

آیت الله طالقانی در سیاست نگاهی باز و همه جانبه نگر داشت و دنیا را به خوبی می شناخت و تنها به یک حوزه یا یک جای خاص اکتفا نمی کرد و عالم و فرزند زمانه خود بود. وی در سیاست بسیار صبور بود و دیدگاه های مختلف را به خوبی گوش می داد و از بی احترامی و پرخاش دوری می کرد. همین امر هم سبب شد که در میان جوانان و دانشجویان از جایگاه ویژه ای برخوردار باشد.

**عدالت اجتماعی در اندیشه آیت الله طالقانی
عضو مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم با اشاره به دیدگاه آیت الله طالقانی درباره عدالت اجتماعی تصریح کرد: زمانی که در جامعه بحث های کمونیستی و سوسیالیستی مطرح شده بود این روحانی مجاهد کتاب «مالکیت در اسلام» را نوشت و بعد عدالت اجتماعی در قرآن را مطرح کرد و گفت که اقتصاد نباید در سیطره عده ای خاص باشد و باید در پرتوی عدالت اجتماعی به افراد عادی نیز رسیدگی شود و حق و حقوقی به آنها تعلق گیرد.

مقوله فقر برای آیت الله طالقانی یک مساله بود و همیشه دغذغه افراد فقیر را با خود به همراه داشت و با توجه به سخنرانی ها و کتاب هایش می توان فهمید که در این مساله بسیار جدی و پر دغدغه بود.

**آیت الله طالقانی، یک الگوی برای ارتباط با جوانان
این استاد دانشگاه در پایان با اشاره به ارتباط آیت الله طالقانی با افراد جامعه به ویژه جوانان گفت: این روحانی مبارز ارتباط خوبی با مردم به ویژه قشر جوان داشت و همه مسایل را با منطق پاسخ می داد و همین منطق او را از پرخاشگری دور می ساخت. متاسفانه امروز روحیه پرخاشگری در میان عده ای به وجود آمده است که در تریبون های مختلف همه را رد می کنند و با همه افراد دعوا دارند که این روحیه و نوع برخورد با جوانان باعث می شود که آنها نگاه خود را به دین تغییر دهند و این نوع برخوردها برای اسلام بسیار ضرر دارد. به همین سبب باید با الگو برداری از شخصیت آیت الله طالقانی و قوی کردن اندیشه ای سیاسی و فکری به مطرح کردن بحث های علمی در جامعه به ویژه در میان جوانان پرداخت. او در بحث های خود با جوانان بدون هر نوع پرخاشگری و برخورد به سخنان آنها گوش می داد و می کوشید با اخلاق، منطق و استدلال آنها را قانع کند؛ یعنی منطق گفت وگو در او بسیار قوی بود. امید است که این مهم در میان عده ای که معتقد بر منطق پرخاش هستند، نهادینه شود و بتوانند با الگوبرداری از شخصیت آیت الله طالقانی با جوانان تعامل برقرار کنند.

*گروه اطلاع رسانی
خبرنگار: مهدی احمدی**انتشار دهنده: شهربانو جمعه
پژوهشم**۹۳۷۰**۲۰۰۲**۹۱۳۱
ایرنا پژوهش، کانالی برای انعکاس تازه ترین تحلیل ها، گزارش ها و مطالب پژوهشی ایران وجهان، با ما https://t.me/Irnaresearchهمراه شوید.