چکیده

بهره‌گیری از مفهوم «گروه مرجع» مبتنی بر آن است که شکل‌گیری هویّت اجتماعی افراد متأثّر از گروه‌ها و افرادی است که در تعامل مستقیم یا غیرمستقیم با آن ها قرار دارند. تحلیل این پدیده نسبت به قشر جوان، ابعاد پیچیده‌تری می‌یابد؛ زیرا جوانان به‌دلیل شرایط اجتماعی و سنّی، آمادگی بیشتری برای تأثیرپذیری از گروه‌های مرجع دارند. در این دوران، در هر حوزه اجتماعی، افراد و گروه‌های متفاوت به‌عنوان گروه مرجع، مورد توجّه جوانان قرار می‌گیرند. برخی از منابع، مانند خانواده در غالب حوزه‌ها کم‌وبیش به‌عنوان مرجع و مبنای عمل، نقش گروه مرجع را ایفا می‌کنند و برخی دیگر مانند شخصیّت‌های فرهنگی و علمی تنها در حوزه‌های خاص مورد توجّه قرار می‌گیرند. میزان تأثیرگذاری گروه‌های مرجع نیز متفاوت است؛ گروه‌هایی که اعتماد، ارتباط و مقبولیّت بیشتری نزد جوانان دارند، تأثیراتی به‌مراتب عمیق‌تر، وسیع‌تر و ماندگارتر از دیگرانی دارند که صرفاً از موقعیّتی نمادین برخوردارند. علاوه بر این، روش تأثیرگذاری نیز متفاوت است؛ گاهی مشورت حضوری، گاهی القائات عاطفی و در مواردی نیز الگوپذیری با واسطه، زمینه تمایل افراد به گروه‌های مرجع را ایجاد می‌کنند. مقاله حاضر که با روش پیمایشی به بررسی گروه‌های مرجع جوانان شهر قم پرداخته، دستاوردهای زیر را در پی داشته است: ۱) بالابودن میزان استقلال در نظر و تصمیم در میان جوانان قمی؛ ۲) خانواده‌گرایی یا نقض شکاف یا انقطاع نسلی؛ ۳) نقض مسأله فروپاشی اجتماعی؛ ۴) استعداد و علاقه به نخبه‌پروری؛ ۵) ضرورت‌داشتن مرجع تقلید؛ ۶) تمایزبخشی بین طلّاب، روحانیون، علما و مراجع تقلید؛ ۷) جایگاه مهم امام‌زاده‌ها و اماکن دینی (به‌ویژه حرم حضرت معصومه (س)؛ ۸) تأکید بر هویّت ایرانی و اسلامی.

کلیدواژه ها: گروه‌های مرجع؛ جوانان قم؛ روحانیون؛ گروه‌های عضویّت؛ گروه‌های غیرعضویّت

نویسندگان:

سید ضیاء هاشمی: دانشیار جامعه‌شناسی دانشگاه تهران

 مهدی حسین‌زاده فِرِمی: استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه کاشان

فصلنامه اسلام و مطالعات اجتماعی – دوره ۳، شماره ۲، پیاپی ۱۰، پاییز ۱۳۹۴.

برای مشاهده کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید.