به گزارش پایگاه اطلاع رسانی خبر قم به نقل از شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از کاشمربصیر، عدم نگارش تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی کاشمر و ترشیز یکی از حسرت‌های نگارنده این ستون و سطور است. چرا هیچ مجموعه حقوقی یا افراد حقیقی در این حوزه فعالیتی نمی‌کنند؟ برخی افراد و نشریات محلی در حد وسعشان کارهایی کرده‌اند.

با این همه هنوز مجموعه مدونی در این باره وجود ندارد. در زمستان سال ۱۳۸۷ مؤسسه تنظیم و نشر آثار حضرت امام خمینی(ره) یکی از کتاب‌های مجموعه خاطرات شخصیت‌ها درباره امام(ره) را به خاطرات سه روحانی مبارز اختصاص داد. این کتاب ۱۶۸ صفحه‌ای با عنوان «دهه پنجاه» شامل خاطرات حجت‌الاسلام حسن زاده کاشمری (متولد ۱۳۲۶ ش)، حجت الاسلام علی خاتمی(متولد ۱۳۲۶ ش) و حجت الاسلام محمد کاظم شکری است.

شاید این تنها اثر منتشر شده درباره خاطرات یک کاشمری از دوران انقلاب اسلامی است. سهم کاشمر از این کتاب ۱۶۸ صفحه‌ای اندک است. یقین خواندن بخشی از خاطرات مبارزه اولین نماینده کاشمر در مجلس شورای اسلامی در این کتاب ولو به اختصار خواندنی است، ولی باز هم تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی در این کتاب چندان عیان نیست. کاش روزی نهادی یا مجموعه‌ای بانی خیر شود و بی حُب و بغض به تهیه و تدوین این تاریخ بپردازد.

در بحث تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی در کاشمر و ترشیز چند نام نظیر آیت‌الله مشکینی، دکتر محمد خزاعی و حجت‏ الاسلام عربی درخششی خاص دارد. برخی از این افراد نظیر آیت‌الله مشکینی و حجت‌الاسلام عربی مرحوم شدند. افسوس که خاطرات دومین نماینده کاشمر در مجلس شورای اسلامی تهیه نشده است و چنانچه تهیه شده است افسوس که منتشر نشده است. نسل‌های آتی یقین مشتاق مطالعه دیروز و روزهای منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی در کاشمر و ترشیز هستند.

کاش آنانی که خاطراتی ناب از پیروزی انقلاب اسلامی در منطقه دارند دست به قلم شوند و تا عمر باقی است، دانسته‌ها و داشته‌هایشان را منتشر کنند. کاش اسناد و مدارک و تصاویر آن روزها منتشر شود. به همین منظور نگاهی به کتاب «زندگی و مبارزات آیت الله مشکینی» خالی از لطف نیست. این کتاب به همت علی درازی تدوین و در ۵۴۱ صفحه از سوی مرکز اسناد انقلاب اسلامی در سال ۱۳۹۲ به بازار کتاب عرضه شده است. به نظر شما در کتابخانه‌های عمومی شهرستان این کتاب وجود دارد؟

همه می‌دانیم آیت‌الله میرزا علی فیض مشکینی در میان یاران امام خمینی(ره) جایگاه مخصوصی داشته است. ایشان به عنوان مدرس علوم دینی و معلم اخلاق در مبارزات سیاسی علیه حکومت پهلوی پیشگام و پیشقدم بود. وی در جریان فعالیت‌های خود در قم، به‌ویژه حضور در جمع یازده نفری علمای پیشگام اصلاح حوزه‌ علمیه‌ قم، مورد پیگرد و دستگیری ساواک قرار گرفت و مدت‌ها در شهرهای مختلف کشور از جمله کاشمر در تبعید به ‌سر برد.

این کتاب در شش فصل تدوین شده است. تاریخ و پیشینه شهرستان مشکین‌شهر، پیشینه خانوادگی آیت‌الله مشکینی، تحصیلات و مبارزات سیاسی، دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی، خدمات آیت‌الله مشکینی در حوزه علمیه و اندیشه ولایت فقیه در نظریات فقهی ایشان، عناوین فصل‌های کتابند. علی درازی درباره تدوین این اثر می‌گوید: « اطلاعات مورد نیاز این اثر بر اساس خاطرات افرادی که با ایشان معاشرت داشته و یا هم‌دوره بوده‌اند، تهیه شده است».

برای تدوین این اثر خاطرات شخصیت‌هایی چون آیت‌الله جوادی آملی، آیت‌الله مکارم شیرازی، آیت‌الله موسوی اردبیلی، آیت‌الله امینی و آیت‌الله ری‌شهری مدنظر بوده است. حضرت آیت الله مشکینی در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی در یک خانواده مذهبی و اهل علم، در روستای آللی، یکی از روستاهای مشکین‌شهر استان اردبیل متولد شد و در هشتم مرداد ۱۳۸۶، مصادف با نیمه رجب دارفانی را وداع گفت. ایشان از آغاز نهضت امام‌خمینی‌(ره) در کنار بنیانگذار انقلاب اسلامی بودند.

آیت‌الله مشکینی از جمله محققان و نویسندگان در مباحث علوم دینی بودند که تحقیقات و تألیفاتشان را به تناسب نیازی که وجود داشت انجام می‌دادند. آثار چاپ شده آیت‌الله مشکینی در زمان حیات ایشان به بیست و پنج اثر می‌رسد. آیت الله مشکینی از جمله فقهایی بودند که در تدریس فقه، روش جامع و کامل استاد مرحومش، حضرت آیت الله العظمی بروجردی را انتخاب کرده و طبق آن تدریس می‌کردند. بدین صورت که در کنار فقه شیعه، فقه اهل سنت را نیز بیان می‌کردند.

از جمله فعالیت‌های اجتماعی حضرت آیت الله مشکینی، وحدت تقریب مذاهب، همکاری چشم گیر با مجله نور علم و تهیه مقاله و مطلب برای چاپ در مجله مذکور، توجه و رسیدگی به مناطق محروم و تأسیس مؤسسه الهادی پس از پیروزی انقلاب اسلامی را می‌توان نام برد. ایشان در دوران فعالیت انقلابی سخنرانی‌ها و افشاگری‌های بسیاری علیه رژیم منحوس پهلوی داشتند و البته بازداشت شدن‌ها، شکنجه‌ها و تبعیدهای بسیاری را هم متحمل شدند.

اولین دستگیری آیت الله مشکینی توسط ساواک در تاریخ ۲۰ اسفند ماه سال ۴۲ صورت گرفته است. از دیگر اقدامات سیاسی که حضرت آیت الله مشکینی در آن فعالیت داشته‌اند می‌توان به ایجاد اولین تشکل سیاسی و نظامی در حوزه علمیه قم، تشکیل جمعیت یازده نفره، برنامه‌ریزی سیاسی جلسات مذهبی، نامه سرگشاده جمعی از فضلای قم به هویدا، تلاش جهت بازگرداندن امام خمینی(ره) از تبعید ترکیه به ایران، امضای نامه اعلان مرجعیت امام خمینی(ره) و تبدیل تبعیدها به فرصت‌ها اشاره کردو

مرحوم آیت الله مشکینی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ضمن حضور در اقدامات جهت تشکیل خبرگان قانون اساسی در کسوت مسئول گزینش و اعزام قضات، نماینده امام(ره) و عضو هیأت بررسی قانون نحوه واگذاری و احیای اراضی، روشنگری مردم در قضیه غائله حزب خلق مسلمان، شرکت در دوره اول، دوم و سوم مجلس خبرگان رهبری، دبیر کلی جامعه مدرسین، ریاست خبرگان رهبری، امامت جمعه قم و غیره به ایران اسلامی خدمت کردند.

مقام معظم رهبری در پیام تسلیتشان به مناسبت رحلت این عالم مبارز فرمودند: « در دوران طاغوت جزو پیشگامان نهضت اسلامی و در دوران جمهوری اسلامی در شمار مجاهدان واقعی و معلم اخلاص و پرهیزگاری و پارسائی محسوب می گشت. رفتار و عمل او بیش از بیان شیرین و رسایش، دعوت کننده به ایمان و پارسائی و حق طلبی و حقگوئی بود. او جامع علم و عمل، جهاد و زهد و تشخیص و سلوک صائب و مستقیم و بدون انحراف بود.»

ما در کاشمر برای معرفی این یار امام راحل(ره) و امین مقام معظم رهبری چه کردیم؟ کجای شهر و کدام کوی و برزن به نام این عزیز است؟ برای بزرگداشت یاد و خاطره دوران تبعید وی در کاشمر چه کردیم؟ نقل است ایشان در مدت حضورش در کاشمر به عنوان یک تبعیدی ارادتی خاص به مزار شهید مدرس داشت و با سیره عملی خود باعث توجه بیش از پیش اهالی به این شهید عرصه تلفیق دیانت و سیاست شد. هنوز شاگردان ایشان در کاشمر زنده هستند.

کاش با اینان مصاحبه شود و کتابی مختص دوران حضور ایشان در کاشمر با استناد به اسناد و مدارک و ارائه تصاویر محل زندگی و تردد و نشست و برخاست ایشان تدوین و منتشر شود. هنوز منزلی که ایشان در کاشمر در آن سکنا داشت پا بر جاست. کاش گروهی به قم عزیمت می‌کرد و با بیت ایشان برای تهیه تصاویر دوران تبعید ایشان و انتشار آن هماهنگی می‌کرد. کاش تیمی اسناد ساواک و شهربانی و فرمانداری و سایر نهادهای دوران پهلوی در کاشمر برای تبیین روزگار تبعید ایشان در شهرمان را بررسی می‌کرد.

افرادی که با آن مرحوم در کاشمر محشور بودند تأکید دارند که آن استاد اخلاق، منتقد اشرافیگری و جدایی دین از سیاست بودند. گویا عمده فعالیت ایشان در کاشمر هم حول همین محورها بود. حوزه علمیه حاج شیخ(مرحوم حاج شیخ اولیایی) محل تدریس ایشان بود. به نظر شما در این حوزه حرکتی شایسته در بزرگداشت این مرحوم انجام شده است؟ نقل است برخی از علمای آن روزگار کاشمر طلاب را از حضور در درس ایشان منع می‌کردند. کاش این موارد مستندسازی می‌شد.

جالب است بدانید این مبارز انقلابی اصرار ویژه‌ای داشت که طلاب کاشمری ورزش را جدی بگیرند. بر یادگیری شنا و تیراندازی تأکید داشتند. نقل است با یک تفنگ ساچمه‌ای در حیاط حوزه حاج شیخ به طلاب تیراندازی آموزش می‌داد. کاش راز ارادت طلاب جوان کاشمر و ترشیز به ایشان در دوران تبعیدشان به شهرمان مستندنگاری می‌شد. بد نیست بدانید تبعید آن مرحوم به کاشمر باب تردد انقلابیون را به کاشمر بیش از پیش گشود. تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی در کاشمر با نام آن بزرگوار گره خورده است.

نگارش این تاریخ بی‌توجه به مرتبه و جایگاه ایشان مقدور نیست. شهیدان والامقامی چون هاشمی نژاد و کامیاب و مرحوم آیت‌الله واعظ طبسی و مبارزانی نظیر، آیات عظام مکارم شیرازی و سبحانی و حجت‏الاسلام قرائتی برای زیارت ایشان به کاشمر می‌آمدند. حتی نقل است مقام معظم رهبری در آن روزگاران مبارزه با طاغوت پهلوی برای دیدار با آیت‌الله مشکینی به همراه آیت‌الله واعظ طبسی، حجت‌الاسلام شهید هاشمی‌نژاد و حجت‌الاسلام شهید کامیاب به کاشمر آمده بودند و شبی مهمان ایشان بودند.

چرا همین خاطره در جایی از دیارمان ثبت و ضبط نیست؟ هر چه هست حافظه تاریخی اهالی کاشمر در سال ۱۳۵۴ حضور مردی متخلق و ساده‌زیست و مبارز را به یاد دارد که در کسوت یک عالم تبعید شده، در شهر تردد داشت. به مزار شهید مدرس می‌رفت، تدریس می‌کرد، هم پای مردم کار می‌کرد و رساله امام خمینی(ره) را توزیع می‌کرد. ایشان ضمن برگزاری کلاس اخلاق برای طلاب کاشمری، اقدام به برگزاری تفسیر موضوعی قرآن برای اساتید حوزه علمیه کاشمر کرده بودند.

کاش شاگردان ایشان خاطرات آن روزها را منتشر کنند. کاش مسئولان مزار شهید مدرس در جایی از موزه مجاور مزار آن شهید و یا هر جا صلاح می‌دانند اشارت به این مهم می‌کردند که مرحوم آیت‌الله مشکینی در دوران تبعیدشان در کاشمر هر روز به زیارت مزار آقای شهید می‌رفت. ارادت طلاب کاشمری به ایشان به حدی بود که آن بزرگوار در وصیت‌نامه‌شان هم به همراهی طلبه‌های کاشمری اشاره فرموده بودند. کاش شاهد آن باشیم که نهادهای انقلابی و ارزشی و فرهنگی شهرمان در بزرگداشت یاد و خاطره آن عزیز سفرکرده کاری کارستان بکنند.

آن مرحوم درباره دوران حضورشان در کاشمر می‌فرمایند: « اجازه نماز جماعت ندادند و در تاریکی نماز جماعت می‌خواندیم و چندین بار رئیس شهربانی مرا تهدید کرد که عاقبت کار تو وخیم خواهد بود. ما هم حرفش را از گوشی به گوش دیگر تحویل داده مشغول کار بودیم و اگر چنانچه مورد عنایت برخی از علمای آن جا قرار نگرفتم، مشمول محبت و الطاف خالصانه طلاب محترم و مردم شریف آن سامان شدم و در تمام این دوران زمینه قیام را در روحیه مردم به واسطه اظهار محبتی که از آنها نسبت به یک طلبه قم صادر می‌شد، امیدوار کننده می‌دیدم.»

در پایان بد نیست با هم یک توصیه اخلاقی از مرحوم آیت الله مشکینی  به نقل از این کتاب را بخوانیم: «دوستان عزیز! شما را به خدا گاهگاهی با نفس خود و با خود خلوت کنید و از همه دنیا ببرید و نظری و عینک دقیقی بزنید و به روحت و بر کتاب روحت مطالعه کنید، خط‌های باطل زیاد نوشته، پدر نوشته، مادر نوشته، محیط نوشته، استاد نوشته، شاگرد نوشته، رفیق نوشته، خط‌های باطل در کتاب روحتان زیاد نوشته شده و شما مکلفید آنها را پاک کنید و جایش صحیح بنگارید»

نویسنده: حمیدرضا بی تقصیر