مقاله ها

۱. احتمال بداء در نشانه های ظهور، نشریه: موعود، شماره ۱۳۷-۱۳۸.

۲. ارتباط بداء با اراده و علم الهی از جهت معناشناسی، محمد الله نیا سماکوش، انسان پژوهی دینی، بهار و تابستان ۱۳۸۸- شماره ۱۹،۱۶ صفحه – از ۱۵۵ تا ۱۷۰،

۳. ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، خدا مراد سلیمیان، انتظار موعود، پاییز ۱۳۸۸- شماره ۳۰،۲۸ صفحه – از ۸۹ تا ۱۱۶

۴. اصل بداء، کاوشی پیرامون حقیقت بداء و دلایل آن، حبیب‌الله طاهری، رشد آموزش معارف اسلامی، تابستان ۱۳۷۸- شماره ۳۸،۶ صفحه – از ۳۶ تا ۴۱.

۵. الاعتقاد فی البداء، لطف‌الله صافی گلپایگانی، مجموعه مقالات کنگره شیخ مفید، شماره ۳۶، ۳ صفحه – از ۳۱ تا ۳۳.

۶. امامت از دیدگاه زیدیه و امامیه، محمد شفق خواتی، طلوع، بهار ۱۳۸۶، شماره ۲۱، ۲۲ صفحه- از ۹۳ تا ۱۱۴.

۷. اهمیت اعتقاد به بداء در منابع روایی شیعه، مجتبی حسینی سرابی، رسالت، ۲۲ آبان ۱۳۸۴، ص ۱۸.

۸. آموزه بداء در اندیشه امامیه از آغاز غیبت تا پایان مدرسه بغداد، سید جمال‌الدین موسوی، تحقیقات کلامی، پاییز ۱۳۹۲، سال اول – شماره ۲،۱۸ صفحه – از ۵۱ تا ۶۸.

۹. آموزه بداء و علم الهی، رضا برنجکار، مکارم ترجمان، نشریه: علوم حدیث، شماره ۶۳.

۱۰. آموزه بداء و کتابشناسی آن، محمدرضا زادهوش، کتاب ماه دین، خرداد و تیر ۱۳۸۲- شماره ۶۸ و ۶۹، ۱۵ صفحه – از ۶۶ تا ۸۰.

۱۱. بدا از نگاه معصومان:، رضا برنجکار، نشریه: فرهنگ جهاد، شماره ۲۰.

۱۲. البداء أو یمحو الله ما یشاء و یثبت، السید مرتضی العسکری، آفاق الحضاره الاسلامیه، شعبان ۱۴۲۵- العدد ۱۴، ۱۰ صفحه – از ۱۶۱ تا ۱۷۰.

۱۳. بداء آموزه ای از آموزه‌های اسلامی، رضا برنجکار، نشریه: موعود، شماره ۹۶.

۱۴. بداء بین رد و اثبات، سید حسین نوری، فلسفه دین، پاییز ۱۳۹۲- شماره ۳،۳۰ صفحه- از ۱۴۹ تا ۱۷۸.

۱۵. بداء در تعالیم قرآن کریم، احادیث شیعی و حکمت متعالیه، علیرضا خواجه گیر، آینه معرفت، تابستان ۱۳۸۳- شماره ۳، ۱۴ صفحه- از ۶۳ تا ۷۶.

۱۶. بداء در دیدگاه آیت الله نمازی، محمد بیابانی اسکویی، سفینه، بهار ۱۳۹۱- شماره ۳۴، ۲۷ صفحه – از۴۰ تا ۶۶.

۱۷. بداء در قرآن و حدیث، محمد رضا عطایی، مشکو‌ه، بهار ۱۳۸۳- شماره ۸۲، ۱۳ صفحه – از ۶۱ تا ۷۳،

۱۸. بداء در کلام اسلامی و ملاحظاتی تازه در حل آن، عباس زریاب، تحقیقات اسلامی، تابستان ۱۳۶۶- شماره ۴، ۱۳ صفحه – از ۱۸ تا ۳۰.

۱۹. البداء عند الشیخ المفید، هادی الیوسفی، مجموعه مقالات کنگره شیخ مفید، شماره ۷۳،۸ صفحه – از ۳ تا ۱۰.

۲۰. بداء و نشانه های ظهور، نشریه: موعود، شماره ۳۷.

۲۱. بداء و نقد نظریه سلفیون معاصر، محمدجواد سعدی، مسعود صلواتی زاده، پژوهش‌های اعتقادی کلامی، پاییز ۱۳۹۲- شماره ۱۱، ۲۴ صفحه – از ۱۳۷ تا ۱۶۰.

۲۲. بداء یا محو و اثبات از منظر قرآن و حدیث، سید عبدالرسول حسینی زاده، مجله: معرفت، اردیبهشت ۱۳۹۱- شماره ۱۷۳، ۱۸ صفحه – از ۱۲۵ تا ۱۴۲.

۲۳. بداء: نقد و بررسی نظریه‌های اندیشمندان مسلمان، دکتر نوریه ریاضی، اندیشه دینی، تابستان ۱۳۸۷- شماره ۲۷، ۱۴ صفحه- از ۲۵ تا ۳۸.

۲۴. بداء، ج‍ع‍ف‍ر س‍ب‍ح‍ان‍ی، موعود، شماره ۹۹، اردیبهشت ۱۳۸۸، ص ۵۸ –59.

۲۵. بداء، نسخ، تفاوت آن‌ها با یکدیگر، سید محمد موسوی بجنوردی، مجله: نامه الهیات، زمستان ۱۳۸۶ – شماره ۱، ۱۶ صفحه – از ۴۹ تا ۶۴.

۲۶. بداء در اشعار مولوی، جلیل مشیدی، کلام اسلامی، تابستان ۱۳۷۶- شماره ۲۲، ۱۷ صفحه – از ۱۲۶ تا ۱۴۲.

۲۷. بداء، یا دگرگونی سرنوشت به وسیله اعمال نیک و بد، جعفر سبحانی، مجله: درسهایی از مکتب اسلام، آذرماه ۱۳۹۱- شماره ۶۱۹، ۵ صفحه – از ۴۵ تا ۴۹،

۲۸. بررسی تطبیقی اراده الهی در فلسفه اسپینوزا و استاد مطهری، زهرا رسولی، محمدکاظم علمی، مطالعات اسلامی، فلسفه و کلام، ش ۲، پاییز و زمستان ۱۳۸۷: ص ۱۲۹–167.

۲۹. بررسی مسئله بداء در آراء کلامی شیعه، مهدی نصیری، شیعه شناسی، تابستان ۱۳۸۵- شماره ۱۴، ۲۴ صفحه- از ۱۳۹ تا ۱۶۲

۳۰. پاره ای از تعلیقات آیت الله میرزا مهدی اصفهانی بر احادیث اصول کافی، طالعی، عبدالحسین، سفینه، پاییز ۱۳۸۷- شماره ۲۰، ۱۶ صفحه- از ۲۸ تا ۴۳،

۳۱. پاسخ به شبهات ناصر القفاری درباره بدا، وحید پاشایی، نشریه: معرفت کلامی، شماره ۹.

۳۲. تعلیقات آیت الله جعفری بر اصول کافی، نه باب از کتاب الحجه، مینا اسکویی، سفینه، تابستان ۱۳۸۸- شماره ۲۳، ۲۵ صفحه- از ۱۴۴ تا ۱۶۸.

۳۳. تقدیری جای تقدیری دیگر، مفهوم بداء در آیات قرآن، ام کلثوم محمدی، مجله: رشد، آموزش قرآن، تابستان ۱۳۹۳، دوره یازدهم- شماره ۴۵،۵ صفحه – از ۵۴ تا ۵۸.

۳۴. چهار نکته درباره قرآن، هادی مروی، مجله: سفینه، تابستان ۱۳۸۸- شماره ۲۳،۱۹ صفحه- از ۹ تا ۲۷.

۳۵. حقیقت بداء از دیدگاه شیعه، علی‌اکبر نصیری، نعیمه معین‌الدینی، نشریه: اسوه، شماره ۱۶۲.

۳۶. حقیقت بداء، آیا تغییر سرنوشت امکان‌پذیر است؟، طاهره عابدی، رشد آموزش معارف اسلامی، پاییز ۱۳۸۶- شماره ۶۶، ۸ صفحه- از ۱۲ تا ۱۹.

۳۷. رساله‌ای در بداء، از علامه بلاغی، مجتبی الهی خراسانی، کلام اسلامی، پاییز ۱۳۷۵- شماره ۱۹، ۹ صفحه- از ۳۵ تا ۴۳.

۳۸. رساله بداء، محقق شیروانی، صادق حسینی‌اشکوری، اطلاعات حکمت و معرفت، ش ۳۴، دی ۱۳۸۷، ص ۶۹ تا ۷۱.

۳۹. رویکردی فلسفی- کلامی به آموزه بداء بر مبنای اسلوب تحلیلی، رضا محمد زاده، جواد طاهری، آینه معرفت، پاییز ۱۳۹۰- شماره ۲۸، ۲۶ صفحه – از ۱۱۴ تا ۱۳۹،

۴۰. سرشت انسان، خیر یا شر؟، حمید نوروزی، معرفت، خرداد ۱۳۸۳- شماره ۷۸، ۷ صفحه- از ۶۸ تا ۷۴.

۴۱. شبهه و ردّ: البداء، مصطفی قصیرالعاملی، رساله الثقلین، دی ۱۳۷۲- شماره ۷،۱۵ صفحه – از ۱۷۵ تا ۱۸۹.

۴۲. شبهه ورد: البداء فی القرآن و الحدیث، محمدهادی معرفت، مجله: رساله الثقلین، اسفند ۱۳۷۴- شماره ۱۶، ۱۶ صفحه- از ۵۰ تا ۶۵.

۴۳. شبهه ورد: البداء فی کفه المیزان، محمدهادی معرفت، رساله الثقلین، خرداد ۱۳۷۵- شماره ۱۷ و ۱۸، ۲۹ صفحه- از ۱۳۰ تا ۱۵۸.

۴۴. صله الدعاء و البداء، فی أعمال جلال الدین محمد مولوی، جلیل مشیدی، مجله: العلوم الانسانیه الدولیه الجمهوریه الاسلامیه الایرانیه، بهار ۱۳۸۴- شماره ۲، ۱۲ صفحه- از ۸۱ تا ۹۲.

۴۵. مسئله بداء در مکتب تشیع، اکبر فایدئی، نشریه: خردنامه صدرا، شماره ۶۹.

۴۶. فلسفه بداء، اکبر اسد علی زاده، مبلغان، تیر و مرداد ۱۳۸۶- شماره ۹۳، ۸ صفحه – از ۷۲ تا ۷۹.

۴۷. کافی در آینه پژوهش، حمید سلیم گندمی، سفینه، بهار ۱۳۸۳ – شماره ۲، ۱۸ صفحه- از ۱۴۱ تا ۱۵۸.

۴۸. کتابنامه ای درباره بداء، مجموعه مقالات کنگره شیخ مفید، شماره ۹۳، ۳ صفحه- از ۳۳ تا ۳۵.

۴۹. کندوکاوی در مساله بداء، علی‌اکبر حسنی، مجموعه مقالات کنگره شیخ مفید، شماره ۹۳، ۳۰ صفحه – از ۳ تا ۳۲.

۵۰. مروری بر پاره ای از آرای علامه نمازی، علی‌اکبر تلافی داریانی، سفینه، بهار ۱۳۹۱- شماره ۳۴،۹ صفحه- از ۳۱ تا ۳۹

۵۱. مسأله البداء فی ضوء إفادات معلم الأمه الشیخ المفید، السید سعید أختر الرضوی، رساله التقریب، بهمن ۱۳۷۳- شماره ۶، ۱۹ صفحه – از ۲۰ تا ۳۸.

۵۲. مسئله بداء در مکتب تشیع، اکبر فایدئی، خردنامه صدرا، پاییز ۱۳۹۱- شماره ۶۹، ۱۲ صفحه- از ۵ تا ۱۶.

۵۳. مصادیق بدا در قرآن کریم، ام‌کلثوم محمدی، نشریه: رشد آموزش قرآن، شماره ۴۲.

۵۴. مصداق شناسی بداء در قرآن و روایات و عدم مغایرت آن با علم الهی، ابراهیم نوری، حسین خاکپور، اندیشه نوین دینی، زمستان ۱۳۹۰- شماره ۲۷، ۲۶ صفحه- از ۱۷۵ تا ۲۰۰.

۵۵. مطالعه تطبیقی مسئله بداء در تعالیم قرآن کریم، احادیث شیعی و حکمت متعالیه، علیرضا خواجه گیر، مجله: کلام اسلامی، بهار ۱۳۸۴- شماره ۵۳، ۱۳ صفحه- از ۱۲۴ تا ۱۳۶.

۵۶. مفهوم عام بداء در مکتب اهل‌بیت، سید محمد بنی‌هاشمی، محمدحسین سهیلی، پژوهش‌های نهج‌البلاغه، پاییز ۱۳۹۲، سال دهم- شماره ۳۸، ۱۸ صفحه- از ۵۱ تا ۶۸.

۵۷. مناظره و ویژگی های مناظرات امام رضا(ع)، سید علی ضیغم زیدی، پیام مبلغ، بهار و تابستان ۱۳۹۰- شماره ۶، ۳۲ صفحه – از ۱۵۹ تا ۱۹۰.

۵۸. نظره فی کتاب: البداء، السید علی الفانی الإصفهانی، الهادی، سال ۱۳۵۸ – شماره ۳۵، ۸ صفحه- از ۲۸ تا ۳۵.

۵۹. نظریه «بداء» و سنت‌های اجتماعی و تاریخی، محمود تقی زاده داوری، مجموعه مقالات کنگره شیخ مفید، شماره ۴۳، ۲۹ صفحه- از ۳ تا ۳۱،

۶۰. نگاهی دیگر به بداء، اصغر دادبه، مجله: اشراق، بهار و تابستان ۱۳۸۹، سال سوم- شماره ۶ و ۷،۲۲ صفحه – از ۱۶۵ تا ۱۸۶.

۶۱. هل البداء من أصول الشیعه؟،  محمدهادی الیوسفی الغروی، مجله: الفکر الاسلامی، فروردین، اردیبهشت و خرداد ۱۳۷۹- شماره ۲۳،۲۲ صفحه – از ۱۴۱ تا ۱۶۲.

بخش دوم موضوعات مرتبط با بداء

در بخش دوم به موضوعات مرتبط با بداء پرداخته می شود و کتاب های این موضوعات معرفی می شود. این موضوعات عبارت‌اند از: نسخ، قضا، قدر، سرنوشت، جبر، اختیار، ام‌الکتاب، لوح محفوظ، لوح محو، لوح اثبات، اجل حتمی و اجل مسمی.

البته معرفی منابع مرتبط با موضوع بداء که در ذیل می آید، به این معنا نیست که تمامی کتاب‌های این موضوعات معرفی می شود، بلکه برای سهولت محققان برخی از کتاب‌ها معرفی می شود و هر یک از موضوعات عنوان ‌شده نیازمند نگارشی جدا دارد که از خداوند توفیق آن را خواستاریم.

۱. … ال‍ق‍ض‍اء وال‍ق‍در، اب‍ی‌ب‍ک‍ر اح‍م‍د ب‍ن‌ ال‍ح‍س‍ی‍ن‌ ب‍ن‌ ع‍ل‍ی‌ ب‍ن‌ م‍وس‍ی‌ ال‍ب‍ی‍ه‍ق‍ی‌؛ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ م‍ح‍م‍دب‍ن‌ ع‍ب‍دال‍ل‍ه‌ ال‍ع‍ام‍ر، ری‍اض‌: م‍ک‍ت‍ب‍ه‌ ال‍ع‍ب‍ی‍ک‍ان‌، ۱۴۲۱ ق‌ = 2000 م‌ = 1379، ص‌ 445.

۲. … ال‍ق‍در، اح‍م‍د ب‍ن‌ ت‍ی‍م‍ی‍ه‌؛ ج‍م‍ع‌ و اع‍داد ع‍ب‍دال‍رح‍م‍ن‌ ب‍ن‌ م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ ق‍اس‍م‌ ال‍ع‍اص‍م‍ی‌ ال‍ن‍ج‍دی‌ ال‍ح‍ن‍ب‍ل‍ی‌؛ س‍اع‍ده‌ اب‍ن‍ه‌ م‍ح‍م‍د، ب‍ی‍روت‌: م‍وس‍س‍ه‌ ال‍رس‍ال‍ه‌، ۱۴۱۸ ق‌. = 1997م‌. = 1376، ص‌ 572.

۳. اخ‍ت‍ی‍ار، ع‍ب‍دال‍ل‍ه‌ ص‍ال‍ح‌، ت‍ه‍ران‌: اعلمی،۱۳۵ ص.

۴. الاراده‌ الال‍ه‍ی‍ه‌ ال‍ت‍ک‍وی‍ن‍ی‍ه‌ و ال‍ت‍ش‍ری‍ع‍ی‍ه‌، ج‍ع‍ف‍ر ال‍س‍ب‍ح‍ان‍ی‌، ق‍م‌: م‍وس‍س‍ه‌ الام‍ام‌ ال‍ص‍ادق‌(ع)‌، ۱۴۲۴ ق‌. = 1382، ص‌ 64.

۵. اراده الهی و رابطه آن باصفات و آثار خداوند: بررسی و نقد نظریات الهی دانان مسلمان، نوریه ریاضی، سبزوار: دانشگاه تربیت معلم سبزوار، ۱۳۸۹، ۳۲۷ ص.

۶. اراده‌ م‍ظه‍ر ش‍خ‍ص‍ی‍ت‌ ی‍ا ج‍ب‍ر و اخ‍ت‍ی‍ار، ع‍ب‍اس‌ آرام‌، تهران: رجبی، ۱۳۵۰، ۲۹۵ ص.

۷. الاستبصار فی‌التحدث عن‌الجبر والاختیار، محمدزاهد الکوثری، قاهره: المکتبه‌الازهریه للتراث، ۱۴۲۶ ق.= 2005 م.= 1384،۴۱ ص.

۸. اس‍ت‍ف‍ص‍اء ال‍ن‍ظر ف‍ی‌ ال‍ق‍ض‍اء و ال‍ق‍در. ال‍ف‍رق‌ ب‍ی‍ن‌ ک‍لام‌ ال‍ن‍ب‍ی‌ و ق‍ول‌ ال‍وص‍ی‌، ج‍م‍ال‌ال‍دی‍ن‌ اب‍ی‌م‍ن‍ص‍ور ال‍ح‍س‍ن‌ب‍ن‌ ی‍وس‍ف‌ب‍ن‌ ع‍ل‍ی‌ب‍ن‌ ال‍م‍طه‍ر ال‍ح‍ل‍ی‌ ال‍م‍ش‍ه‍ور ب‍ال‍ع‍لام‍ه‌ ال‍ح‍ل‍ی‌؛ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ م‍ح‍م‍د ال‍ح‍س‍ی‍ن‍ی‌ ال‍ن‍ی‍س‍اب‍وری‌، دار ان‍ب‍اء ال‍غ‍ی‍ب‌، ۱۴۱۸ ق‌. = 1377، ۱۰۹ ص‌.

۹. اسلام اولین دین، آخرین شریعت: (تاملی تازه در دانش ناسخ و منسوخ در فقه اسلامی)، اقبال‌علی میرزایی، شهرکرد: دانشگاه شهرکرد، ۱۳۸۹،۸۰ ص

۱۰. الاع‍ت‍ب‍ار ف‍ی‌ ال‍ن‍اس‍خ‌ و ال‍م‍ن‍س‍وخ‌ م‍ن‌ الاث‍ار، ت‍ص‍ن‍ی‍ف‌ اب‍ی‌ ب‍ک‍ر م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ م‍وس‍ی‌ ال‍ح‍ازم‍ی‌ ال‍ه‍م‍دان‍ی‌؛ ح‍ق‍ق‍ه‌ و خ‍رج‌ ح‍دی‍ث‍ه‌ و ع‍ل‍ق‌ ع‍ل‍ی‍ه‌ ع‍ب‍دال‍م‍ع‍طی‌ ام‍ی‍ن‌ ق‍ل‍ع‍ج‍ی‌، ک‍راج‍ی‌: ج‍ام‍ع‍ه‌ ال‍دراس‍ات الاس‍لام‍ی‍ه‌، م‌1989 =1368، ص‌ 661.

۱۱. الانسان والقدر، مرتضی المطهری؛ محمدعلی التسخیری؛ به سفارش مرکز اعلام‌الذکری‌الرابعه لانتصار‌الثوره‌الاسلامیه فی ایران، تهران: منظمه‌الاعلام‌الاسلامی، قسم‌العلاقات‌الدولیه، ۱۴۰۳ ق.= 1362، ۱۲۰ص.

۱۲. التبیان لرفع غموض‌النسخ فی‌القرآن، مصطفی‌ابراهیم الزلمی، تهران: نشر احسان، ۱۳۹۳، ۳۶۶ ص.

۱۳. الجبر والاختیار، محمدتقی الجعفری؛ تعریب حسین الواسطی، قم: المرکزالعالمی للدراسات‌الاسلامیه، ۱۴۲۸ ق. = 1386، ۳۰۰ص.

۱۴. الدع‍اء وال‍ق‍ض‍اء وال‍ق‍در: اوام‍ره‌ و ح‍ک‍م‍ت‍ه‌، م‍ح‍م‍دم‍ح‍م‍ود اح‍م‍د، م‍وس‍ی‌ ال‍خ‍طی‍ب‌، ق‍اه‍ره‌: م‍رک‍ز ال‍ک‍ت‍اب‌ ل‍ل‍ن‍ش‍ر، ۱۹۹۷ م‌. = 1417 ق. = 1376، ۲۴۸ص.

۱۵. الناسخ والمنسوخ، ابن‌العتائقی‌الحلی؛ دراسه والتحقیق ثامرکاظم الخفاجی، قم: مکتبه آیه‌الله‌العظمی‌المرعشی ‌النجفی‌الکبری قدس سره، الخزانه‌العالمیه للمخطوطات‌الاسلامیه، ۱۴۳۲ ق.= 2011 م.= 1389، ۱۵۶ص.

۱۶. النسخ بین‌المفسرین والاصولیین: دراسه موضوعیه شامله فی انواع النسخ و ما قیل فیه من آراء، عبدالرسول الغفاری، قم: مرکز المصطفی(ص) العالمی للترجمه والنشر، ۱۴۳۱ ق. = 1389، ۳۶۰۰ص.

۱۷. النظر‌المختار فی‌الجبر و‌الاختیار علی ضوء‌الکتاب والسنه، لمولفه عبدالجواد علم‌الهدی‌الخراسانی؛ باشراف محمدرضا علم‌الهدی،قم: رسول اعظم (ص)، ۱۳۹۰،۲۸۶ ص.

۱۸. الام‍ر ب‍ی‍ن‌ الام‍ری‍ن‌، ج‍ع‍ف‍رب‍ن‌ ح‍س‍ی‍ن‌ ال‍ح‍س‍ی‍ن‍ی‌ ال‍ف‍ن‍درس‍ک‍ی‌ ال‍ش‍اه‍رودی‌، ت‍ه‍ران‌: 1382 ق‌. = 1340، ۱۶ص.

۱۹. الامر بین‌الامرین: تحقیق انیق حول نفی الجبر و التفویض و اثبات الامر بین‌الامرین، السید حسین الشمس، قم: کتاب ناب، ۱۳۹۲، ۲ ج و بوستان کتاب قم (مرکزالنشرالتابع لمکتب‌الاعلام‌الاسلامی)، ۱۴۲۸ ق. = 1386، ۸۹۶ص.

۲۰. الان‍س‍ان‌ ب‍ی‍ن‌ ال‍ج‍ب‍ر و ال‍ت‍ف‍وی‍ض‌، ج‍ع‍ف‍ر ال‍س‍ب‍ح‍ان‍ی‌، ق‍م‌: م‍وس‍س‍ه‌ الام‍ام‌ ال‍ص‍ادق(ع)‌ ع‌، ۱۴۲۴ ق‌. = 1382، ۱۰۰ ص.

۲۱. ال‍ان‍س‍ان‌ م‍س‍ی‍ر ام‌ م‍خ‍ی‍ر، م‍ح‍م‍د س‍ع‍ی‍د رم‍ض‍ان‌ ال‍ب‍وطی‌، ب‍ی‍روت‌: دارال‍ف‍ک‍ر ال‍م‍ع‍اص‍ر؛ دم‍ش‍ق‌: دارال‍ف‍ک‍ر، م‌1998=.ق‌1419=.1377، ‌ 238 ص. و در سال ۲۰۰۴ م. = 1384 در ۲۳۸ صفحه چاپ شده است.

۲۲. انسان و سرنوشت، مرتضی مطهری، تهران: آدینه سبز، ۱۳۸۸،۱۶۰ ص، این کتاب توسط ناشران مختلف و در سالهای مختلف چاپ شده است. همچنین به زبان عربی نیز ترجمه و چاپ شده است.

۲۳. ان‍ق‍اذ ال‍ب‍ش‍ر م‍ن‌ ال‍ج‍ب‍ر و ال‍ق‍در، ال‍م‍رت‍ض‍ی‌ ع‍ل‍م‌ال‍ه‍دی‌ ع‍ل‍ی‌ب‍ن‌ ال‍ح‍س‍ی‍ن‌ب‍ن‌ م‍وس‍ی‌ ال‍م‍وس‍وی‌؛ ب‍اش‍راف‌ اح‍م‍د ال‍ح‍س‍ی‍ن‍ی‌ الاش‍ک‍وری‌، ق‍م‌: م‍ج‍م‍ع‌ ذخ‍ائ‍ر اس‍لام‍ی‌، ۱۴۲۵ ق‌. = 2004 م‌. = 1383، ۷۸ ص.

۲۴. ال‍ای‍م‍ان‌ ب‍ال‍ق‍در، ی‍وس‍ف‌ ال‍ق‍رض‍اوی‌، ق‍اه‍ره‌: م‍ک‍ت‍ب‍ه‌ وه‍ب‍ه‌، ق‌1421 =.م‌2000 =1379، ص‌ 104.

۲۵. ایمان به قضا و قدر، سمیر حلبی؛ مترجم محمد پور مراد خان؛ تصویرگر هیبت احمدی، تهران: نشر احسان، ۱۳۹۲.

۲۶. آزادی‌ اراده‌ ان‍س‍ان‌ در ک‍لام‌ اس‍لام‍ی‌، طاه‍ره‌ روح‍ان‍ی‌، ح‍ل‍ی‍م‍ه‌ ح‍س‍ی‍ن‍ی‌، ق‍م‌: م‍رک‍ز ج‍ه‍ان‍ی‌ ع‍ل‍وم‌ اس‍لام‍ی‌، ۱۳۸۱، ص‌ 280.

۲۷. آزادی در آینه عقل و نقل، مهرداد ویس کرمی، اصفهان: محبان، ۱۳۸۵، ۱۳۵ ص.

۲۸. آزادی و علیت در فلسفه اسلامی معاصر و فلسفه معاصر مغرب‌زمین، محسن اراکی، تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، ۱۳۹۲، ۱۹۴ص.

۲۹. بازتاب تقدیر در مثنوی مولانا، سروناز جاویدان، تهران: ابتکار نو، ۱۳۹۱، ۲۷۶ص.

۳۰. بحثی درباره جبر و اختیار، زین‌العابدین قربانی، تهران: بعثت، ۲۹۲ ص.

۳۱. بررسی تاریخی جبر و اختیار از نظر معتزله، اشاعره، ماتریه، زیدیه، امامیه، وهابیه و مکاتب کلامی و فقهی آنان، عزیز محمد پور (عبدالعزیز داشبندی مکری)، تهران: تابش فرهنگ، ۱۳۸۹، ۳۱۳ص.

۳۲. بررسی تطبیقی نسخ در قرآن، سید عبدالرسول حسینی‌زاده، قم: بوستان کتاب قم، ۱۳۹۰،۳۰۳ ص.

۳۳. بررسی جبر و اختیار در دین زردشتی و اندیشه مولانا، منصور عباسیان، تهران: قلم پارسی، ۱۳۹۰، ۲۷۰ص.

۳۴. بررسی و نقد دیدگاه‌های مستشرقان درباره نسخ در قرآن کریم، علی شریفی، رشت: کتاب مبین، ۱۳۸۶، ۱۵۱ ص.

۳۵. پرسمان قرآنی جبر و اختیار، علی کرجی؛ تهیه مرکز فرهنگ و معارف قرآن گروه پاسخ به پرسش‌ها و شبهات قرآنی، قم: جمال، ۱۳۸۹، ۱۴۱ص.

۳۶. ال‍ت‍ب‍ی‍ان‌ ل‍رف‍ع‌ غ‍م‍وض‌ ال‍ن‍س‍خ‌ ف‍ی‌ ال‍ق‍رآن‌، م‍ص‍طف‍ی‌ اب‍راه‍ی‍م‌ ال‍زل‍م‍ی‌، ارب‍ی‍ل‌: م‍ک‍ت‍ب‌ ال‍ت‍ف‍س‍ی‍ر ل‍ل‍طب‍اع‍ه‌ و ال‍ن‍ش‍ر، ۲۰۰۰ م‌. = 1379، ص‌452.

۳۷. تحقیق در مساله جبر و اختیار، محمدصادق روحانی؛ ترجمه محمدهادی یوسفی، قم: مرکز بررسیهای اسلامی، ۱۳۹۶ ھ = 1354،۱۸۴ ص.

۳۸. تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث، به اهتمام مهدی امین؛ با نظارت محمد بیستونی، قم: بیان جوان؛ مشهد: آستان قدس رضوی، شرکت به ‌نشر، ۱۳۸۹، ۳۵۸ص.

۳۹. ت‍ق‍دی‍ر و س‍رن‍وش‍ت‌، ح‍س‍ن‌ ره‍ب‍رزاده‌، ت‍ه‍ران‌: پ‍ارس‍ا، ۱۳۸۱، ص‌ 241.

۴۰. توحید افعالی و اختیار انسان: از دیدگاه متکلم، فیلسوف و عارف، طوبی علیزاده، فاطمه احمدی، شهر ری: دانشیاران ایران، ۱۳۹۲، ۱۸۴ص.

۴۱. جبر و اختیار – قضا و قدر، مرکز بازآفرینی معارف دینی شهر آفتاب، اصفهان: سازمان فرهنگی ‌تفریحی شهرداری اصفهان، مرکز بازآفرینی معارف دینی شهر آفتاب، ۱۳۸۷، ۱۰۳ص.

۴۲. جبر و اختیار در قرآن برگرفته از تفسیر المیزان علامه طباطبایی و جبر و اختیار محمدتقی جعفری، مینو کسائیان، اصفهان: خاتم‌الانبیاء، ۱۳۸۸،۱۱۲ ص.

۴۳. جبر و اختیار در معارف اسلامی، میرابوطالب رضوی‌نژاد، رشت: دهسرا، ۱۳۹۱،۴۰۰ ص.

۴۴. جبر و اختیار و قضا و قدر در مثنوی، قادر فاضلی، تهران: فضیلت علم، ۱۳۸۶، ۱۴۵ ص.

۴۵. ج‍ب‍ر و اخ‍ت‍ی‍ار: ب‍ررس‍ی‌ م‍ک‍ات‍ب‌ ج‍ب‍ر و اخ‍ت‍ی‍ار از دی‍دگ‍اه‌ ق‍رآن‌ و اص‍ول‌ ف‍ل‍س‍ف‍ی‌، ب‍ح‍ث‌ه‍ای‌ س‍ب‍ح‍ان‍ی‌؛ ع‍ل‍ی‌ رب‍ان‍ی‌‌گ‍ل‍پ‍ای‍گ‍ان‍ی‌، ق‍م‌: م‍وس‍س‍ه‌ ام‍ام‌ ص‍ادق(ع)‌، ۱۴۲۳ ق‌. = 1381، ۴۵۶ص.

۴۶. جبر و اختیار، حسن الوندی، همدان: روزاندیش، ۱۳۸۸،۸۱ ص.

۴۷. جبر و اختیار، زین العابدین قربانی، تهران: شفق، ۱۳۶۱، ۱۱۲ ص.

۴۸. ج‍ب‍ر و اخ‍ت‍ی‍ار، ک‍ری‍م‌ ن‍اف‍ع‍ی‌ ف‍رد، ت‍ه‍ران‌: ع‍اب‍د، ۱۳۸۱، ص‌ 221.

۴۹. ج‍ب‍ر و اخ‍ت‍ی‍ار، م‍ح‍م‍دت‍ق‍ی‌ ج‍ع‍ف‍ری‌، ت‍ه‍ران‌: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری، ۱۳۷۹،۳۱۸ ص، این کتاب در سالهای مختلف توسط ناشران مختلف به چاپ رسیده است.

۵۰. جبر و اختیار، محمدصادق روحانی؛ ترجمه حمیدرضا صادقی، قم: مهر امیرالمومنین(ع)، ۱۳۸۹،۱۴۴ ص.

۵۱. جبر یا اختیار، این یا آن یا هر دو، زهرا علیان نجف‌آبادی، سمیرم: سام آرام، ۱۳۹۳، ۱۱۹ص.

۵۲. ج‍ن‍گ‌ س‍رن‍وش‍ت‌، اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ ش‍اک‍ر اردک‍ان‍ی‌، ق‍م‌: ج‍ام‌ ج‍وان‌، ۱۳۸۲، ص‌ 223.

۵۳. جهان‌بینی اسلامی ۳: عدل الهی و قضا و قدر، مرتضی مطهری، تهران: موسسه فرهنگی و مطالعاتی نهج، ۱۳۸۳، ۱۲۵ ص.

۵۴. چگونه تقدیر خود را تدبیر کنیم، نگرشی تحلیلی پیرامون آیه ۹۶ از سوره مبارکه اعراف: سمیرا (سنا) مهدی‌نژاد؛ تهیه و تنظیم گروه معارف موسسه پژوهش و مطالعات عاشورا، مشهد: تاسوعا، ۱۳۹۳، ۲۲۴ص.

۵۵. ح‍دود آزادی‌ ان‍س‍ان‌ از دی‍دگ‍اه‌ م‍ول‍وی‌ (ج‍ب‍ر و اخ‍ت‍ی‍ار)، رح‍ی‍م‌ ن‍ژادس‍ل‍ی‍م‌، ت‍ه‍ران‌: طه‍وری‌، ۱۳۶۴،۱۸۸ ص.

۵۶. ح‍دی‍ث‌ ح‍ول‌ ال‍ج‍ب‍ر و ال‍ت‍ف‍وی‍ض‌، ع‍ب‍دال‍ل‍ه‌ ح‍س‍ن‌ ه‍اش‍م‌ ال‍م‍وس‍وی‌ال‍ب‍ح‍ران‍ی، ق‍م‌: موسسه المعارف الاسلامیه، ۱۴۲۴ ق‌. = 1382،۱۸۲ ص.

۵۷. حدیث‌الطلب والاراده للامام‌الامجد الی قره عینه‌السید‌المجاهد‌الاحمد، محمد المحمدی‌الجیلانی، تهران: موسسه تنظیم و نشر تراث‌الامام‌‌الخمینی (س)، موسسه مطبعه‌العروج،۱۳۸۷، ۱۸۵ص.

۵۸. حقائق و شبهات حول معنی‌النسخ فی‌القرآن‌الکریم، محمد عماره، قاهره: انتشارات دارالسلام، ۱۴۳۱ ق. = 2010 م. = 1389، ۲۲۲ص.

۵۹. خ‍دا و م‍س‍ال‍ه‌ ش‍ر، م‍ح‍م‍دح‍س‍ن‌ ق‍دردان‌ق‍رام‍ل‍ک‍ی‌، ق‍م‌: ح‍وزه‌ ع‍ل‍م‍ی‍ه‌ ق‍م‌، دف‍ت‍ر ت‍ب‍ل‍ی‍غ‍ات‌ اس‍لام‍ی‌، م‍رک‍ز ان‍ت‍ش‍ارات‌، ۱۳۷۷،۲۹۶ص.

۶۰. خط سرنوشت، عزیزالله سالاری، تهران: آوین‌نگار، ۱۳۹۳، ۲۰۰ص.

۶۱. خ‍ی‍رالاث‍ر در ج‍ب‍ر و ق‍در. ب‍ه‌ض‍م‍ی‍م‍ه‌ دو رس‍ال‍ه‌ ک‍س‍ب‌ و اق‍س‍ام‌ ف‍اع‍ل‌، ح‍س‍ن‌ ح‍س‍ن‌زاده‌ آم‍ل‍ی‌، ق‍م‌: ح‍وزه‌ ع‍ل‍م‍ی‍ه‌ ق‍م‌، دف‍ت‍ر ت‍ب‍ل‍ی‍غ‍ات‌ اس‍لام‍ی‌، م‍رک‍ز ان‍ت‍ش‍ارات‌، ۱۳۷۵، ص‌ 208 .این کتاب در سالهای مختلف توسط ناشران مختلف به چاپ رسیده است.

۶۲. دلیل عقل جبر و اختیار از دیدگاه امام فخررازی و باروخ اسپینوزا، اسداله مرتضایی، تهران: راشدین، ۱۳۹۲،۱۳۷ ص.

۶۳. دو رساله در فلسفه اسلامی: تجدد امثال و حرکت جوهری، جبر و اختیار از دیدگاه مولوی، جلال‌الدین همائی، تهران: هما، ۱۳۸۹، ۱۰۶ ص، این کتاب در سالهای مختلف توسط ناشران مختلف به چاپ رسیده است.

۶۴. راه سوم میان جبر و تفویض، علیرضا سبحانی؛ تقریری گویا از بحث‌های آیت‌الله العظمی سبحانی، قم: موسسه امام صادق(ع): انتشارات توحید، ۱۳۹۱، ۲۰۸ص.

۶۵. رس‍ال‍ه‌ ع‍لام‍ه‌ ب‍زرگ‍وار م‍ح‍م‍د ده‍دار در ق‍ض‍ا و ق‍در، ب‍ه‌ت‍ص‍ح‍ی‍ح‌ و پ‍ی‍ش‍گ‍ف‍ت‍ار و ت‍ع‍ل‍ی‍ق‍ات‌ ح‍س‍ن‌ ح‍س‍ن‌زاده‌ آم‍ل‍ی‌، ق‍م‌: ق‍ی‍ام‌، ۱۳۷۸، ص‌ 78

۶۶. رس‍ال‍ه‌ ق‍ض‍ا و ق‍در اب‍ن‌ س‍ی‍ن‍ا (م‍ت‍ن‌ ع‍رب‍ی‌ و ت‍رج‍م‍ه‌ و ش‍رح‌ ک‍ه‍ن‌ ف‍ارس‍ی‌)، اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ ب‍ن‌ ح‍س‍ن‌ ج‍رج‍ان‍ی‌؛ ب‍ا م‍ق‍دم‍ه‌ و ت‍ص‍ح‍ی‍ح‌ م‍ح‍م‍د ک‍ری‍م‍ی‌ زن‍ج‍ان‍ی‌ اص‍ل‌، ت‍ه‍ران‌: اس‍اطی‍ر، ۱۳۸۳، ص‌ 300.

۶۷. رساله‌الامضاء فی‌القدر و‌القضاء و ایضا‌النظر فی‌الجبر و‌القدر (التفویض)، عبدالحمید الشربیانی، بی‌جا: بی‌نا،۱۰۷ ص.

۶۸. رس‍ال‍ه‌ال‍طل‍ب‌ و‌الاراده، الام‍ام‌ ال‍خ‍م‍ی‍ن‍ی‌؛ ت‍ع‍ل‍ی‍ق‌ م‍ح‍م‍درض‍ا م‍ح‍م‍د، ب‍ی‍روت‌: دارال‍م‍ح‍ج‍ه ال‍ب‍ی‍ض‍اء: دارال‍رس‍ول‌ الاک‍رم‌، ‌1993 م. = 1413 ق. = 1372، ۱۲۰ص.

۶۹. رساله‌ای در باب مشیت الهی (از تقریرات درس اعتقادات)، سیدناصر حسینی، تهران: آهنگ صبح، ۱۳۹۱، ۷۸ص.

۷۰. رفع ابهام نسخ در قرآن، مصطفی‌ابراهیم زلمی؛ مترجم ابوبکر حسن‌زاده، سنندج: آراس، ۱۳۹۲، ۵۲۰ص.

۷۱. سدالمفر علی‌القائل بالقدر: دراسه تحلیلیه‌ عن بحث‌الاراده و‌الطلب و نقد مقاله‌الجبر و‌التفویض و اثبات‌الامر بین‌الامرین، محاضرات محمدباقر علم‌الهدی؛ علی الرضوی، امیر الفخاری، حسن الکاشانی، تهران: منیر، ۱۳۸۷، ۶۴۰ ص.

۷۲. س‍رن‍وش‍ت‌ از دی‍دگ‍اه‌ ع‍ل‍م‌ و ف‍ل‍س‍ف‍ه‌، ج‍ع‍ف‍ر س‍ب‍ح‍ان‍ی‌، ق‍م‌: م‍وس‍س‍ه‌ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‍ات‍ی‌ و ت‍ع‍ل‍ی‍م‍ات‍ی‌ ام‍ام‌ ص‍ادق‌(ع)، ۱۳۸۲،۱۷۸ص؛ انتشارات توحید، ۱۳۶۱،۲۲۴ ص.

۷۳. سرنوشت از دیدگاه قرآن ویژه دانش‌پژوهان، مرتضی مطهری؛ تنظیم از علی‌اکبر اژه‌ای، قم: شفق،۳۱ ص.

۷۴. س‍رن‍وش‍ت‌، ج‍م‍ال‌ال‍دی‍ن‌ ش‍ری‍ف‌زاده‌، خ‍رم‌آب‍اد: اف‍لاک‌، ۱۳۸۲، ص‌ 151.

۷۵. سیمای انسان مختار در قرآن کریم: جبر و اختیار، محسن میرباقری، تهران: نشر محمد۶، ۱۳۸۵، ۲۰۰ ص؛ انتشارات رای‍زن‌، ۱۳۷۸، ۲۴۴ ص‌.

۷۶. شخصیت‌های مثنوی در گذرگاه جبر و اختیار، مصطفی باباخانی، مشهد: ایران آزاد، ۱۳۹۰، ۲۴۰ص.

۷۷. شرح کتاب الناسخ و المنسوخ، اثر شهاب‌الدین احمد البحرانی (ابن‌المتوج)؛ شارح عبدالجلیل الحسینی القاری؛ ترجمه و تصحیح و تعلیق محمد‌جعفر اسلامی؛ زیر نظر محمد مشکوه، تهران: بنیاد علوم اسلامی،۳۳۳ ص.

۷۸. ش‍رح‌ و ت‍ف‍س‍ی‍ر ل‍وح‌ م‍ح‍ف‍وظ، س‍ی‍د اب‍وال‍ح‍س‍ن‌ ح‍اف‍ظی‍ان‌، ت‍ه‍ران‌: وزارت‌ ف‍ره‍ن‍گ‌ و ارش‍اد اس‍لام‍ی‌، س‍ازم‍ان‌ چ‍اپ‌ و ان‍ت‍ش‍ارات‌، ۱۳۷۵، ۱۶۱ص‌؛ سال۱۳۸۶،۱۶۴ ص.

۷۹. شفاء العلیل فی مسائل القضاء والقدر والحکمه والتعلیل، اب‍ن‌ ق‍ی‍م‌ ال‍ج‍وزی‍ه‌؛ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ ع‍م‍رب‍ن‌ س‍ل‍ی‍م‍ان‌ ال‍ح‍ف‍ی‍ان‌، ری‍اض‌: م‍ک‍ت‍ب‍ه‌ ال‍ع‍ب‍ی‍ک‍ان‌، ق‌1420 =.م‌1999 =1378، ج‌ 2.

۸۰. شفاء‌المریض فی‌الجبر والتفویض، محمدتقی سبط‌شیرازی، بی‌جا: بی‌نا، قرن ۱۳،۹۰ ص.

۸۱. ش‍ن‍اخ‍ت‌ ص‍ب‍ی‌ه‍ا و ب‍ح‍ث‌ درب‍اره‌ ج‍ب‍ر و اخ‍ت‍ی‍ار، ن‍ورال‍دی‍ن‌ چ‍ه‍ارده‍ی‌، ت‍ه‍ران‌: م‍ی‍ر (گ‍وت‍ن‍ب‍رگ‌)، ۱۳۶۳، ص‌ 186.

۸۲. صفوه الراسخ فی علم المنسوخ و الناسخ، ل‍لام‍ام‌ اب‍ی‌ ع‍ب‍دال‍ل‍ه‌ ش‍ع‍ل‍ه‌؛ م‍ح‍م‍د اب‍راه‍ی‍م‌ ع‍ب‍دال‍رح‍م‍ن‌ ف‍ارس‌؛ راج‍ع‌ و ق‍دم‌ ل‍ه‌ رم‍ض‍ان‌ ع‍ب‍دال‍ت‍واب‌، ق‍اه‍ره‌: مکتبه الثقافه الدینیه، ۱۹۹۵ م‌. = 1415 ق‌. = 1374، ص‌ 237.

۸۳. طلب و اراده، امام خمینی، ترجمه و شرح سیداحمد فهری، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۹۱، ۱۵۶ ص.

۸۴. عدل و قدر، مرتضی مطهری؛ کاری از دبیرخانه طرح مطالعاتی بینش مطهر، تهران: بینش مطهر، ۱۳۹۲،۲۶۰ ص.

۸۵. ع‍ق‍ل‌ و دی‍ن‌ در اص‍ول‌ ع‍ق‍ای‍د اس‍ت‍دلال‍ی‌، اب‍وال‍ف‍ض‍ل‌ ب‍رق‍ع‍ی‌، ت‍ه‍ران‌، ج‌ 2.

۸۶. ع‍ل‍م‌ پ‍ی‍ش‍ی‍ن‌ ال‍ه‍ی‌ و اخ‍ت‍ی‍ار ان‍س‍ان‌، تالیف محمدتقی سهرابی‌فر، ت‍ه‍ران‌: وثوق، ۱۳۸۶،۳۱۲ ص.

۸۷. ع‍ل‍م‌ پ‍ی‍ش‍ی‍ن‌ ال‍ه‍ی‌ و اخ‍ت‍ی‍ار ان‍س‍ان‌، رضا باقی زاده؛ به سفارش مرکز تخصصی علم کلام، ت‍ه‍ران‌: کمال اندیشه، ۱۳۸۹،۲۲۵ ص؛ حوزه علمیه قم، مرکز مدیریت، ۱۳۸۹،۲۲۴ ص.

۸۸. ع‍ل‍م‌ پ‍ی‍ش‍ی‍ن‌ ال‍ه‍ی‌ و اخ‍ت‍ی‍ار ان‍س‍ان‌، م‍ح‍م‍د س‍ع‍ی‍دی‌م‍ه‍ر، ت‍ه‍ران‌: م‍وس‍س‍ه‌ ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌ ان‍دی‍ش‍ه‌: پ‍ژوه‍ش‍گ‍اه‌ ف‍ره‍ن‍گ‌ و ان‍دی‍ش‍ه‌ اس‍لام‍ی‌، ۱۳۷۵، ۱۵۰ ص؛ ۱۳۸۵،۱۶۰ ص.

۸۹. عوالم مینا:‌ گفتاری در شیوه شناخت حقایقی مانند عرش،‌کرسی، لوح،‌ قلم و… ، و

 نام، تهران: ‌انتشارات صبح فردا، ۱۳۹۳،۷۶ ص.

۹۰. غزالی و مولوی: جبر و اختیار، علی‌اصغر بیانی، گرگان: مختومقلی فراغی، ۱۳۸۸،   95ص.

۹۱. ف‍ت‍ح‌ ال‍م‍ن‍ان‌ ف‍ی‌ ن‍س‍خ‌ ال‍ق‍رآن‌، ع‍ل‍ی‌ ح‍س‍ن‌ ال‍ع‍ری‍ض‌، م‍ص‍ر: م‍ک‍ت‍ب‍ه‌ ال‍خ‍ان‍ج‍ی‌، ۱۹۷۳ م‌. = 1352، ص‌ 350.

۹۲. فلسفه جبر و اختیار، زین‌العابدین قربانی، تهران: بعثت، ۱۳۹۳، ۱۳۸ص.

۹۳. ال‍قدر: ن‍ظری‍ه‌ ق‍رآن‍ی‍ه‌ ف‍ی‌ م‍س‍ائ‍ل‌ ال‍ق‍ض‍اء وال‍ق‍در …، ع‍دن‍ان‌ ال‍رف‍اع‍ی‌، دم‍ش‍ق‌: ع‍دن‍ان‌ رف‍اع‍ی‌، ۱۹۹۹ م‌. = 1378، ۲۵۶ص.

۹۴. القدر عند ابن تیمیه، راشد الغنوشی، بی‌جا: مرکزالرایه للتنمیهالفکریه، ۱۴۲۶ ق. = 2005 م. = 1384، ۱۴۴ص.

۹۵. ق‍ض‍ا و ال‍ق‍در، ب‍اس‍م‍ه‌ ک‍ی‍ال‌، ب‍ی‍روت‌: دارو م‍ک‍ت‍ب‍ه‌ ال‍ه‍لال‌، ۱۹۸۳ م‌.= 1362، ص‌ 260.

۹۶. قضا و قدر از دیدگاه اسلام، علیرضا حیدرزاده، قم: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۰،۲۶۰ ص.

۹۷. قضا و قدر از دیدگاه قرآن و روایات، گروه تحقیق محمدحسن صاحبدل… و دیگران؛ با نظارت محمد بیستونی، قم: بیان جوان، ۱۳۸۶، ۲۳۰ ص.

۹۸. ق‍ض‍ا و ق‍در از دی‍دگ‍اه‌ م‍لاص‍درا رح‍م‍ه‌ ال‍ل‍ه‌، ح‍س‍ن‌ اس‍لام‍ی‌، ق‍م‌: ش‍اک‍ر، ۱۳۸۳، ص‌ 256.

۹۹. قضا و قدر در اشعار شعرا از دیروز تا امروز، فیروز آذر، تهران: درخت بلورین، ۱۳۹۰،۴۱۵ ص.

۱۰۰. قضا و قدر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث، به اهتمام مهدی امین؛ با نظارت محمد بیستونی، قم: بیان جوان؛ مشهد: آستان قدس رضوی، شرکت به ‌نشر، ۱۳۸۹، ۳۵۶ص.

۱۰۱. ق‍ض‍ا و ق‍در و ت‍اث‍ی‍ر آن‌ در س‍ل‍وک‌ و رف‍ت‍ار ان‍س‍ان‌، ع‍ب‍دال‍ک‍ری‍م‌ زی‍دان‌؛ ت‍رج‍م‍ه‌ و ت‍وض‍ی‍ح‌ م‍ح‍م‍دم‍لازاده‌، ت‍ه‍ران‌: زاه‍دان‌: ح‍رم‍ی‍ن‌، ۱۳۸۴، ۱۴۴ص.

۱۰۲. قضا و قدر، رحیم پارسا، بی‌جا: محمدرضا پارسا،۱۱۵ ص.

۱۰۳. قضا و قدر، عزیزالله سالاری، تهران: جهاد دانشگاهی، انجمن فرهنگی: جهاد دانشگاهی، واحد تهران، دانشکده الهیات، ۱۳۶۹، ۱۳۱ ص؛ م‍وس‍س‍ه‌ ن‍ش‍ر ج‍ه‍اد، ۱۳۷۸،۲۱۸ ص.

۱۰۴. قضا و قدر، عمر‌سلیمان اشقر؛ مترجم گروه فرهنگی انتشارات حرمین، زاهدان: حرمین، ۱۳۸۹،۱۲۰ ص. این کتاب توسط ناشران و مترجمان مختلف چاپ شده است.

۱۰۵. ق‍ض‍ا و ق‍در، م‍ح‍م‍د غ‍ری‍ب‌؛ ت‍رج‍م‍ه‌ س‍م‍ی‍ره‌ ح‍ک‍ی‍م‍ی‌، ت‍ه‍ران‌: اح‍س‍ان‌، ۱۳۸۱، ۶۷ ص؛ ۱۳۷۷، ۴۷.

۱۰۶. ال‍ق‍ض‍اء و ال‍ق‍در ف‍ی‌ ال‍ع‍ل‍م‌ و ال‍ف‍ل‍س‍ف‍ه‌ الاس‍لام‍ی‍ه‌، ج‍ع‍ف‍ر ال‍س‍ب‍ح‍ان‍ی‌؛ ت‍ع‍ری‍ب‌ م‍ح‍م‍ده‍ادی‌ ال‍ی‍وس‍ف‍ی‌ ال‍غ‍روی‌، ت‍ه‍ران‌: م‍وس‍س‍ه‌ ال‍ب‍ع‍ث‍ه‌، ق‍س‍م‌ ال‍دراس‍ات‌ الاس‍لام‍ی‍ه‌، ۱۴۰۷ ق‌. = 1365، ص‌ 148.

۱۰۷. ق‍ض‍اء و ق‍در و ج‍ب‍ر و اخ‍ت‍ی‍ار، م‍ح‍م‍دم‍ه‍دی‌ گ‍رج‍ی‍ان‌؛ ب‍ا ت‍رج‍م‍ه‌ ان‍ت‍ه‍اء رس‍ال‍ه‌ ع‍رش‍ی‍ه‌، رس‍ال‍ه‌ س‍رال‍ق‍در، و رس‍ال‍ه‌ ق‍ض‍ا و ق‍در؛ اب‍وع‍ل‍ی‌ س‍ی‍ن‍ا، ق‍م‌: ج‍ام‍ع‍ه‌ م‍درس‍ی‍ن‌ ح‍وزه‌ ع‍ل‍م‍ی‍ه‌ ق‍م‌، دف‍ت‍ر ان‍ت‍ش‍ارات‌ اس‍لام‍ی‌، ۱۳۷۴، ص‌ 232.

۱۰۸. ق‍ض‍اء و ق‍در: اخ‍ت‍ی‍ار و ع‍دال‍ت‌ ق‍در، ب‍دی‍ع‌ال‍زم‍ان‌ س‍ع‍ی‍د ن‍ورس‍ی‌؛ ت‍رج‍م‍ه‌ ام‍ی‍رص‍ادق‌ ت‍ب‍ری‍زی‌، س‍ن‍ن‍دج‌: ک‍ردس‍ت‍ان‌، ۱۳۷۶، ص‌ 109.

۱۰۹. ال‍ق‍ض‍اء وال‍ق‍در ف‍ی‌ ال‍ق‍رآن‌ وال‍س‍ن‍ه‌ وال‍ف‍ک‍ر الاس‍لام‍ی‌، ع‍ب‍دال‍م‍ح‍س‍ن‌ ع‍ب‍دال‍م‍ق‍ص‍ود م‍ح‍م‍د س‍ل‍طان‌، ق‍اه‍ره‌: مکتبه وهبه، ۲۰۰۰ م‌. = 1421 ق‌. = 1379، ص‌ 88

۱۱۰. ق‍لائ‍د ال‍م‍رج‍ان‌ ف‍ی‌ ال‍ن‍اس‍خ‌ و ال‍م‍ن‍س‍وخ‌ م‍ن‌ ال‍ق‍رآن‌، ل‍م‍رع‍ی‌ ب‍ن‌ ی‍وس‍ف‌ ال‍ک‍رم‍ی‌ ال‍ح‍ن‍ب‍ل‍ی‌؛ دراس‍ه و ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ م‍ح‍م‍د ال‍رح‍ی‍ل‌ غ‍رای‍ب‍ه، م‍ح‍م‍دع‍ل‍ی‌ ال‍زغ‍ول‌، ع‍م‍ان‌: دارال‍ف‍رق‍ان‌، م‌2000 =.ق‌1421=.1379، ص‌ 238.

۱۱۱. کرانه‌های اختیار آدمی، علی فلاح‌رفیع، تهران: کانون اندیشه جوان، ۱۳۸۶، ۱۷۱ ص.

۱۱۲. کردار کردگار یا قضا و قدر، محمد عزیزی (برده رشی)؛ نادر کریمیان، بی جا: محمد عزیزی، ۱۳۷۲، ۱۳۶ ص.

۱۱۳. گ‍ف‍ت‍گ‍وی‍ی‌ درب‍اره‌ ق‍ض‍ا و ق‍در، ع‍لاءال‍دی‍ن‌ ب‍اش‍ار؛ ت‍رج‍م‍ه‌ زاه‍د وی‍س‍ی‌، ت‍ه‍ران‌: اح‍س‍ان‌، ۱۳۸۰، ص‌ 67.

۱۱۴. گوهر اختیار: بحث پیرامون قضا و قدر، جبر و تفویض…، هادی عامری، قم: پیام حجت، ۱۳۹۰،۹۴ ص.

۱۱۵. لب‌الاثر فی‌الجبر و‌القدر: تقریرا لمحاضرات آیه‌الله‌العظمی‌ السید‌الامام‌الخمینی و تلیه رساله اخری فی‌الامر بین‌الامرین، جعفر السبحانی؛ موسسه تنظیم و نشر آثار الامام‌الخمینی،تهران: موسسه تنظیم و نشر تراث‌الامام‌الخمینی (س)، موسسه مطبعه‌العروج، ۱۳۸۷، ۲۵۲ص.

۱۱۶. لوح محفوظ، تصنیف کی حافظیان؛ شرح و توضیحات و اشارات از سیدساجد حسین؛ به همت فیروزه حافظیان، تهران: موسسه فرهنگی خاتون قلم، ۱۳۹۰، ۱۱۲ ص.

۱۱۷. مساله اختیار، علیرضا رحیمیان، تهران: منیر، ۱۳۹۱.

۱۱۸. م‍س‍ئ‍ل‍ه‌ اخ‍ت‍ی‍ار در ت‍ف‍ک‍ر اس‍لام‍ی‌ و پ‍اس‍خ‌ م‍ع‍ت‍زل‍ه‌ ب‍ه‌ آن‌، ب‍وع‍م‍ران‌؛ ت‍رج‍م‍ه‌ اس‍م‍اع‍ی‍ل‌ س‍ع‍ادت‌، ت‍ه‍ران‌: ش‍ه‍ر ک‍ت‍اب‌، ه‍رم‍س‌، ۱۳۸۲، ص‌ 445.

۱۱۹. م‍ش‍ی‍ت‌ ال‍ه‍ی‌ در س‍ب‍ب‌س‍ازی‌ و س‍ب‍ب‌ س‍وزی‌، م‍ح‍م‍ود اک‍ب‍ری‌، ق‍م‌: گ‍ل‍س‍ت‍ان‌ ادب‌، ۱۳۸۳، ص‌ 176.

۱۲۰. معمای سرنوشت: تحلیل قرآنی، علمی و تاریخی مساله مهم جبر و اختیار…، ابراهیم بابائی‌آملی، قم: همگرا، ۱۳۸۹،۱۶۲ ص.

۱۲۱. م‍ن‌ روائ‍ع‌ م‍ب‍اح‍ث‌ الای‍م‍ان‌ ب‍ال‍ق‍ض‍اء وال‍ق‍در: الدره الهیه شرح القصیده التائیه فی حل المشکله القدریه ابن تیمیه‌، ت‍ص‍ن‍ی‍ف‌ ع‍ب‍دال‍رح‍م‍ن‌ ب‍ن‌ ن‍اص‍ر ال‍س‍ع‍دی‌؛ اع‍ت‍ن‍ی‌ ب‍ه‌ اب‍وم‍ح‍م‍د اش‍رف‌ ب‍ن‌ ع‍ب‍دال‍ل‍ه‌ م‍ق‍ص‍ود، ری‍اض‌: اض‍واء ال‍س‍ل‍ف‌، م‌1998‎=.ق‌1419 =.1377، ص‌ 104.

۱۲۲. ناسخ الحدیث و منسوخه، ابی حفص عمر بن احمد بن عثمان بن احمد معروف بابن شاهین البغدادی؛ دراسه و تحقیق: کریمه بنت علی، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۰ ق=۱۹۹۹ م=۱۳۷۸،۶۸۸ ص.

۱۲۳. ناسخ القرآن و منسوخه و محکمه و متشابهه، ابوالقاسم سعد بن عبدالله الاشعری القمی؛ تحقیق عامر الشوهانی الزبیدی؛ اشراف لجنه التحقیق مکتبه العلامه المجلسی، قم: مکتبه العلامه المجلسی، ۱۴۳۲ ق، ۴۳۹ ص.

۱۲۴. ناسخ القرآن العزیز و منسوخه، لابن‌البارزی؛ تحقیق حاتم صالح‌الضامن، بیروت: موسسه الرساله، ۱۴۰۵ ق، =۱۹۸۵ م، =۱۳۶۴، ۶۷ص.

۱۲۵. ال‍ن‍اس‍خ‌ و ال‍م‍ن‍س‍وخ‌ ف‍ی‌ ال‍ق‍رآن‌ ال‍ک‍ری‍م‌، اب‍ی‌ ب‍ک‍ر ب‍ن‌ ال‍ع‍رب‍ی‌ ال‍م‍ع‍ل‍ف‍ری‌؛ ال‍دراس‍ه‌ ع‍ب‍دال‍ک‍ب‍ی‍ر ال‍ع‍ل‍وی‌ ال‍م‍رغ‍ری‌، م‍ک‍ت‍ب‍ه‌ ال‍ث‍ق‍اف‍ه‌ ال‍دی‍ن‍ی‍ه‌، ق‌14 =.م‌19 =.13، ج‌ 2.

۱۲۶. الناسخ و المنسوخ فی القرآن، ابی عبید القاسم بن سلام، فرانکفورت: معهد تاریخ العلوم العربیه و الاسلامیه، ۱۴۰۵ ق=۱۹۸۵ م=۱۳۶۴، ۴۱۹ ص.

۱۲۷. ال‍ن‍اس‍خ‌ و ال‍م‍ن‍س‍وخ‌، م‍ت‍ن‌ از اب‍ن‌ م‍ت‍وج‌؛ ش‍رح‌ از ع‍ب‍دال‍ح‍س‍ی‍ن‌ ال‍ج‍ل‍ی‍ل‌ ال‍ح‍س‍ی‍ن‍ی‌ ال‍ق‍اری‌؛ ب‍ات‍ص‍ح‍ی‍ح‌ و ت‍ح‍ش‍ی‍ه‌ وت‍ع‍ل‍ی‍ق‌ از م‍ح‍م‍دج‍ع‍ف‍ر اس‍لام‍ی‌، ت‍ه‍ران‌، ص‌ 329.

۱۲۸. ال‍ن‍اس‍خ‌ وال‍م‍ن‍س‍وخ‌ ف‍ی‌ ال‍ق‍رآن‌ال‍ک‍ری‍م‌، ه‍ب‍ه‌ب‍ن‌س‍لام‍ه ب‍ن‌ن‍ص‍رب‍ن‌ع‍ل‍ی‌ ال‍ب‍غ‍دادی‌؛ دراس‍ه و ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌م‍وس‍ی‌ب‍ن‍ای‍ی‌ع‍ل‍وان‌ ال‍ع‍ل‍ی‍ل‍ی‌، ب‍ی‍روت‌: ال‍دار ال‍ع‍رب‍ی‍ه‌ ل‍ل‍م‍وس‍وع‍ات‌، ۱۹۸۹ م. = 1368، ۲۲۰ ص.

۱۲۹. ال‍ن‍اس‍خ‌ وال‍م‍ن‍س‍وخ‌ ف‍ی‌ال‍ق‍رآن‌ال‍ک‍ری‍م‌، لاب‍ن‌ح‍زم‌الان‍دل‍س‍ی‌؛ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ ع‍ب‍دال‍غ‍ف‍ارس‍ل‍ی‍م‍ان‌ ال‍ب‍ن‍داری‌، ب‍ی‍روت‌: دارالکتب‌العلمیه، ۱۴۰۶ ق. = 1986 م. = 1364، ۷۵ص.

۱۳۰. ن‍س‍خ‌ در ق‍رآن‌ ن‍ق‍د ت‍ف‍ک‍ر ان‍ک‍ار ن‍س‍خ‌ در ق‍رآن‌، ع‍زت‌ال‍ل‍ه‌ م‍ولائ‍ی‌ن‍ی‍ا؛ وی‍راس‍ت‍ار ام‍رال‍ل‍ه‌ ن‍ص‍ی‍ری‌، ت‍ه‍ران‌: ن‍ش‍ر رای‍زن‌، ۱۳۷۸، ص‌ 445؛ دانشگاه قم ۱۳۹۰، ۴۹۵ ص.

۱۳۱. ال‍ن‍س‍خ‌ ف‍ی‌ ال‍ق‍رآن‌ ب‍ی‍ن‌ ال‍م‍وی‍دی‍ن‌ و ال‍م‍ع‍ارف‍ی‍ن‌، م‍ح‍م‍د م‍ح‍م‍ود ن‍دا، ق‍اه‍ره‌: مکتبه الدار العربیه للکتاب، ۱۹۹۶ م‌. = 1417 ق‌. = 1375، ص‌ 175.

۱۳۲. ن‍س‍خ‌ و م‍وق‍ف‌ ال‍ع‍ل‍م‍اء م‍ن‍ه‌، ث‍ری‍ا م‍ح‍م‍ود ع‍ب‍دال‍ف‍ت‍اح‌، ق‍اه‍ره‌: دارال‍ض‍ی‍اء، م‌1988=.ق‌1408 =.1367، ص‌ 162

۱۳۳. ن‍ظام‌ ب‍ش‍ری‍ت‌، ت‍ال‍ی‍ف‌ ن‍اص‍ر ن‍اص‍ری‌ ص‍ال‍ح‌آب‍ادی‌، ت‍ه‍ران‌: ام‍ی‍رک‍ب‍ی‍ر، ۱۳۷۱، ص‌ 108.

۱۳۴. نقش علم در قضا و قدر، ایرج مرادی، کرمانشاه: مولف، ۱۳۹۱، ۱۳۰ ص.

۱۳۵. ن‍گ‍اه‌ س‍وم‌ ب‍ه‌ ج‍ب‍ر و اخ‍ت‍ی‍ار، م‍ح‍م‍دح‍س‍ن‌ ق‍دردان‌ق‍رام‍ل‍ک‍ی‌، ت‍ه‍ران‌: پ‍ژوه‍ش‍گ‍اه‌ ف‍ره‍ن‍گ‌ و ان‍دی‍ش‍ه‌ اس‍لام‍ی‌، ۱۳۸۴، ۳۹۸ ص.

۱۳۶. نگرشی قرآنی در فهم قدر و قضا، اسماعیل کس‌نزانی، بهزاد مولائی، سنندج: آراس، ۱۳۸۸،۹۵ ص.

۱۳۷. نگرشی قرآنی در فهم قدر و قضا، سنندج: یالای رووناکی، ۱۳۹۳،۱۲۷ ص.

۱۳۸. نواسخ‌القرآن، جمال‌الدین‌ابی‌الفرج ‌عبدالرحمن بن‌الجوزی‌القرشی‌البغدادی، بیروت: دارالکتب‌العلمیه، ق ۱۳،۲۵۶ ص.

نویسندگان:

زهره اخوان مقدم : استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم  و فنون قرآن تهران      

سید مجید نبوی: کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث 

فصلنامه سفینه شماره ۵۳

انتهای متن/