عزت‌الله مولایی‌نیا، دانشیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا در پاسخ به این سوال که چه عاملی می‌تواند در خانه تکانی دل انسان موثر باشد، اظهار کرد: اگر به آیات یک تا دوازده سوره اعلی توجه کنید؛ طبق این آیات؛ تزکیه دل، خودسازی است و خودسازی باطن جزء با یاد خدا امکان پذیر نیست. خداوند عالم، قادر و بی‌نیاز مطلق است. او علم بی‌نهایت دارد و مدیر و مربی همه عالم است؛ پدیدآوردنده و نگهبان این عالم امکان که ما آن را دنیا می‌نامیم، خداست. انسان هر آنچه که دارد، از لطف خداوند است. نجات، سعادت، روزی و خوشبختی انسان دست خداوند عالم است؛ بنابراین تنها عاملی که می‌تواند در خودسازی و خانه تکانی به انسان کمک کند؛ یاد خداوند است. «لا موثر فی‌الوجود الا الله». در عالم وجود موثری جز خداوند نیست. یعنی فقط خداوند است که در همه عالم تاثیرگذار است.

وی ادامه داد: انسان در چهارچوب اختیارات خود قادر است کار‌هایی انجام دهد؛ ولی همه تصمیم‌ها و اختیارات انسان در طول قدرت پروردگار عالم است. خداوند به انسان توان تصمیم گرفتن، عقل و شعور و ابزار کار دست پا، چشم و … را داده است. انسان در چهارچوب اختیارات خود تصمیم می‌گیرد و در عین حال در قبال تصمیمات خود مسئول است. این به آن معنا است که خداوند به اندازه اختیاراتی که به انسان داده به همان اندازه هم او را مسئول کرده است. در قبال کار‌هایی که با اختیار انجام می‌دهیم؛ در بازخواست آن‌ها باید پاسخ گو باشیم.

مولایی‌نیا با تاکید بر این مسئله که انسان به دلیل تعلق داشتنش به عالم خاک، آخر عالم را همین دنیا می‌داند و به همین جهت برای خانه تکانی دل تلاش نمی‌کند، بیان کرد: خداوند انسان را طوری آفریده است که او به طبیعت علاقمند است. انسان به دلیل تعلق داشتن خود به عالم خاک؛ به دنیا علاقه‌مند است. انسان به این دنیا نگاه کوتاه‌مدت دارد. به همین جهت، انسان فکر می‌کند؛ آخر عالم همین دنیا است؛ لذا باید گفت: چنین تفکری انسان را به بیراهه می‌برد. این تفکر موجب می‌شود تا انسان تمام فکر خود را به دنیا و ظواهر آن مشغول کند. وقتی انسان تفکر خود را به ظواهر دنیا مشغول کند؛ کل تلاش خود را به ساختن دنیای فعلی می‌گذارد. یعنی انسان فکر می‌کند که با ساختن این دنیا به خوشبختی دست می‌یابد. انسان زمانی که می‌میرد و در قبر دفن می‌شود؛ برای همیشه نمی‌میرد بلکه از این عالم به عالم دیگر یعنی برزخ انتقال داده می‌شود. در عالم برزخ تا قیامت در غالب بدن برزخی زندگی می‌کند؛ به طور طبیعی در عالم برزخ هم علاقمندی به دنیا وجود دارد؛ چون علاقمندی به دنیا همیشه همراه انسان است؛ انسان برای تهذیب نفس و خانه تکانی دل تلاش نمی‌کند.

وی با بیان این موضوع که انسان در عالم برزخ به نور احتیاج دارد و تمام کار‌های خوب و خانه تکانی دل او می‌تواند زمینه رسیدن به نور در عالم برزخ را فراهم کند، افزود: دل کندن از این دنیا برای انسان سخت است. اگر انسان بداند که این دنیا یک دنیای موقت است؛ طبیعتا تمام تلاش خود را به کار می‌بندد تا در آخرت دنیای خوبی را برای خود بسازد. طبیعی است که از درآمد دنیا می‌توانیم برای آخرت، توشه کسب کنیم. انسان در عالم برزخ به نور احتیاج دارد؛ تمام کار‌های خوب و خانه‌تکانی‌هایی که انجام می‌دهیم به نور تبدیل می‌شود. کسی که در اینجا کار خوب انجام نداده باشد؛ در عالم برزخ در تاریکی مطلق خواهد بود.

مولایی‌نیا، برخی از مهمترین اعمال انسان در جهت کمک کردن به بازسازی دل را چنین برشمرد: کسانی که مسجد، مدرسه، حسینه و تکایا می‌سازند و در مسیر‌های عام‌المنفعه گام بر می‌دارند؛ این‌ها با این کار می‌توانند در تهذیب نفس خود موثر عمل کنند. همین طور دوست، همدرس، رفیق، همسر و همسایه خوب می‌توانند در تهذیب نفس به انسان کمک کنند.

وی افزود: یکی دیگر از عوامل موثر در خود سازی، قبرستان رفتن است. در ایام هفته حداقل یک روز به قبرستان بروید و برای در گذشتگان فاتحه بخوانید. در این فضا انسان می‌تواند ببیند و به این فکر کند که افرادی که در آن قبرستان دفن شده‌اند یک روزی همه کاره شهر بوده‌اند و اکنون هیچ کاری از دستشان بر نمی‌آید. در قرآن و روایات تذکرات زیادی در مورد مرگ به انسان داده شده است. خداوند به پیغمبر فرمود: تو هم که گل سر سبد هستی هستی؛ می‌میری. طبیعتا کسی که این‌ها را به یاد بیاورد باید برای آینده برنامه ریزی کند.

عضو گروه قرآن و حدیث دانشگاه قم، با بیان این نکته که خداوند در قرآن می‌فرماید هر آنچه از زبان بیرون می‌آید را ما یاد داشت می‌کنیم، عنوان کرد: زبان یکی از اعضا و جوارحی است که انسان دارد؛ در مقابل دیگر اعضا و جوارح انسان، درباره زبان خیلی سفارش شده است که انسان نباید بیهوده حرف بزند. خداوند در سوره یاسین می‌گوید:اعضا و جوارح ما اعمال ما را ضبط می‌کند. کسی که از این مسئله آگاه شود، عضو باید خانه تکانی کند.

مولایی‌نیا ادامه گفت: خوش بینی به جامعه و خدا؛ از وظایف انسان است. در آیات قرآن آمده که از خداوند ناامید نشوید. هر قدر هم که گناه دارید، باز به خدا امیدوار باشید. قرآن می‌گوید‌ای کسانی که به خودتان ظلم کردید از رحمت خداوند عالم نا امید نشوید. هر کسی از رحمت خداوند نا امید شود؛ این نا امیدی خودش گناه کبیره است. انسان باید در دلش متوجه باشد بخشش خداوند شود. اگر کسی توبه کند و یک قدم به طرف خداوند بازگردد؛ خداوند صد قدم به طرف او باز می‌گردد.

دانشیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم، برخی دیگر از راه‌های خودسازی را این طور برشمرد: مصرف مال بیت‌المال، موجب می‌شود که بین انسان و خدا فاصله بیفتد. کسانی که به این مسئله توجه داشته باشند، از دست بردن در بیت‌المال خود داری می‌کنند. خواندن نماز اول وقت و به مسجد رفتن به انسان کمک می‌کند تا دینش را همیشه شارژ نگه دارد. حتی خواندن کتاب در این مسیر می‌تواند به انسان کمک کند. عزاداری بر اباعبدالله می‌تواند نجات بخش انسان شود. گریه بر ابا عبدالله در خود سازی و تهذیب نفس بسیار مفید است. علامه طباطبایی می‌گوید: پوشیدن لباس سیاه در ایام محرم شفاعت دهنده است.

مولایی‌نیا اضافه کرد: دو چیز برای خانه تکانی دل از اهمیت بسیار برخوردار است؛ یکی اهل بیت و دیگری قرآن. پیغمبر گرامی هم انسان‌ها را به این مهم سفارش کرده‌اند. پیامبر فرمود: قرآن و اهل بیت تا قیامت با هم هستند. برای دست یابی به سعادت باید به این دو توجه کرد و از هیچ یک از آن‌ها غافل نشد. برخی از مذاهب اسلامی یکی از این دو را در نظر می‌گیرند؛ باید بدانند که اگر آن‌ها اهل بیت را رها کنند به جایی نخواهند رسید. همین طور اگر قرآن را رها کنند نمی‌توانند به سعادت دست یابند. این دستور پیامبر است؛ ما دو تا چراغ داریم یکی از آن‌ها اهل بیت و دیگری قرآن است؛ باید با این‌ها حرکت کنیم از این‌ها جلوتر نیفتیم و عقب‌ترهم نمانیم و همراه با این‌ها حرکت کنیم.

دانشیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم، با بیان این نکته که پیامبر بیش از سه روز قهر کردن را جایز نمی‌داند، افزود: پیغمبر به ابوذر فرمود:‌ای ابوذر در دین من اسلام بیشتر از سه روز قهر کردن جایز نیست. اگر بین مسلمان کدورتی هم پیش آید پس از سه روز هر دو وظیفه دارند برای زدودن کدورت، پیش قدم شوند و از هم حلالیت بطلبند و آشتی کنند. اگر روز چهارم فرابرسد و آن‌ها با هم آشتی نکنند، باید منتظر طبعات آن شوند. این‌ها از رحمت خداوند عالم محروم می‌شوند. در دین اسلام به رابطه با فامیل و همسایه سفارش شده است. اگر در همین ایام عید فردی بخواهد به سراغ کسی که با او قهر بوده است، برود؛ چه بسا خداوند سی سال بر عمر او اضافه می‌کند؛ همین طور عکس قضیه هم صادق می‌باشد. اگر برای آشتی اقدام نکند و به قهر ادامه بدهد؛ چه بسا خداوند سی سال از عمرش را کم کند.

وی در خصوص تاثیر صله رحم بر افزایش روزی انسان، گفت: صله رحم روزی را زیاد و نعمت‌های پروردگار عالم را فراوان می‌کند. جبرئیل سلام الله فرموده‌اند: آنقدر نسبت به همسایه، به من سفارش شده که خیال کردم همسایه می‌تواند از همسایه ارث ببرد. خوش برخورد بودن و خنده رو بدون تا این اندازه مهم است.

مولایی‌نیا، درباره تاثیر سلام کردن بر افزایش محبت میان افراد و از بین بردن کدورت، گفت: نسبت به سلام کردن در اسلام سفارش شده است. به همین منظور گفته شده است که خداوند ۹۹ ثواب را به سلام کننده و یک ثواب را به پاسخ دهنده می‌دهد. پیغمبر فرمودند: من تا زنده هستم به بچه‌ها، زن‌ها و… سلام می‌کنم و اجازه نمی‌دهم کسی زودتر از من در دادن سلام پیش دستی کند. سلام دادن محبت را زیاد می‌کند.

وی ادامه داد: اگر کسی نتواند به دیدن فامیل برود؛ می‌تواند با تلفن کردن یادی از آن‌ها کند؛ یا با نوشتن نامه با اقوام خود ارتباط بگیرد. من حدیث را خواندم که در آن گفته بود، اگر دو سال برای دیدن پدر و مادر زمان لازم باشد؛ حتی اگر دو سال راه بروید تا به دیدن آن‌ها نائل شوید؛ حتما باید این کار را انجام بدهید. گفته شده، حتما سالی یکبار به دیدن فامیل‌ها بروید. پیغمبر فرمودند: زمانی که من به معراج می‌رفتم؛ جبرئیل همراه من بود. در آن هنگام مشاهده کردم که یک نفر به پرده عرش خدا چسبیده است و شکایت می‌کند. پرسیدم جبرئیل این از دست چه شکایت می‌کند؟ گفت: از یکی از خویشاوندان خود که به دیدنش نیامده است؛ شکایت می‌کند. گفتم جبرئیل فاصله این شاکی و متشاکی چند نسل است؟ گفت: چهل نسل با هم فاصله دارند. متاسفانه اکنون برخی افراد به خاطر چهار مثقال ارث، پول وسیله دست به کار‌های بچه گانه می‌زنند و با پدر و مادر و خواهر و برادر خود قهر می‌کنند. اگر انسان به آخرت فکر کند و آن را قبول داشته باشد و بداند که چند صباح دیگر او هم از این دنیا می‌رود و در مرده شور خانه شست شو داده می‌شود و سپس او را به روی تخته می‌اندازند وبر روی تخته توان تکان خوردن را هم نخواهد داشت؛ حتی اگر کل کره زمین طلا باشد و به او داده شود، حاضر نمی‌شود که به خاطر آن دل یک نفر را بشکند.

دانشیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم، در توضیح کتاب بحار‌الانوار که نحوه ارتباط مسلمان با برادر دینی و غیر دینی را شرح داده است، عنوان کرد: محمد باقر علامه مجلسی در کتاب بحارالانوار که ۱۱۰ جلد است و به زبان عربی نوشته شده است؛ در دو جلد آن یعنی جلد ۷۴ و ۷۵ نحوه ارتباط مسلمان با برادر مسلمان و حتی یهود و نصاری را شرح می‌دهد. در این دو جلد کتاب، صد‌ها و هزاران حدیث ناب، جهت نحوه رابطه انسان با برادران دینی خود، چه فامیل و چه غیر فامیل و چه هم‌دین و غیر هم‌دین؛ جمع آوری شده است. نحوه رفتار در زمانی که در یک جا زندگی می‌کنند و یا باهم به مسافرت می‌روند؛ در آن آورده شده است. مجلسی در این کتاب می‌گوید هرگونه که دوست داری با تو رفتار شود؛ تو هم با دیگران همان طور رفتار کن. امیرالمومنین (ع) در نامه‌ای به مالک می‌نویسد: مالک با مردم با انصاف رفتار کن. چون مردم دو دسته هستند: یا برادر دینی تو هستند یا اگر بردار دینی تو نیستند در انسانیت با شما شریک هستند. با برادران غیر دینی خود هم با انصاف رفتار کن، همان طور که دوست داری با تو رفتار شود.

انتهای پیام