به گزارش پایگاه خبری قم نا ، «میرآب دهانه را ببند، وقت تمام شده»، اینها کلماتی بود که دهقان آنها را فریاد می‌زد. خروش آب برای ادامه مسیر کار را سخت کرده بود ولی با حرکت سریع میراب تسلیم عدالتی شد که دهقان دیگر در پایین دست منتظر آن بود. در مدت زمان کوتاهی که این متن را می‌خوانید دو نفر به علت عدم دسترسی به منبع آب آشامیدنی سالم و مطمئن در دنیا می‌میرند.

آمارهای سازمان بهداشت جهانی که اخیرا اعلام شده می‌گوید بطور متوسط سالیانه ۵۰ هزار نفر به دلیل استفاده از آب‌های آلوده در جهان جان می‌سپارند. این موضوع در حالی رخ می‌دهد که هر روز منابع آبی کاهش پیدا می‌کنند و این یعنی هر روز اوضاع وخیم‌تر می‌شود.

آبی که روزگاری مهم‌ترین عنصر زندگی محسوب شده و از آن به روشنایی و مایه پاکی و حیات یاد می‌شد این روزها کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا را به مسلخ نابودی و یک قدمی جنگ بر سر آب کشانده است.

طبق تحقیقات سازمان ملل تا سال ۲۰۲۵ تعداد کشورهایی که از کمبود آب رنج خواهند برد به ۳۰ کشور می‌رسد که ۱۸ کشور از میان آنها در خاورمیانه و شمال آفریقا جای گرفته است.

در منطقه خاورمیانه و آفریقای شمالی ۲۲ کشور جای گرفته‌اند که ایران یکی از آنهاست. ایران منطقه استراتژیک خاورمیانه که از دریای خزر تا آب‌های خلیج فارس را فرا گرفته در دهه‌های اخیر با مشکل کم آبی روبه‌رو شده است.

رویترز در ارتباط با این بحران می‌نویسد: «کمبود آب یکی از مسائل عمده کشورهای خاورمیانه است جائی که نرخ زاد و ولد زیاد بوده و افزایش مصرف و مدیریت ضعیف موجب از بین رفتن منابع و ذخایر آبی شده است، اما ایران در این میان جزء بدترین کشورهای خاورمیانه در این زمینه است.

» گری لوئیس هماهنگ کننده سازمان ملل در ایران نیز در این باره می‌گوید: «کمبود آب یک چالش امنیتی شدید در ایران امروز محسوب می‌شود».

کشور ایران با وسعتی برابر با ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومتر مربع دارای ۴ اقلیم معتدل و مرطوب (سواحل جنوبی دریای خزر)، اقلیم سرد و برفی (مناطق کوهستانی غرب کشور)، اقلیم گرم و خشک (فلات مرکزی شامل دو قسمت بیابانی و نیمه بیابانی) و اقلیم گرم و مرطوب (سواحل جنوبی ایران) است که اقلیم گرم و خشک آن با بیشترین مشکل کم آبی روبه‌رو است.

در این میان شهر قم یکی از شهرهای گرم و خشک ایران محسوب می‌شود که منابع آبی آن حال و روز خوبی ندارد. پرفسور پرویز کردوانی پدر کویرشناسی ایران در خردادماه سال ۹۱ در این باره اعلام کرد «با این روند بهره برداری از آبهای زیرزمینی حداکثر ۵۰ الی ۶۰ سال دیگر نه قمی وجود دارد نه کاشانی، چون آبهای زیرزمینی‌اش تمام شده است.»

وقتی فریادهای «آب نداریم، آب نداریم» مردم شهر قم در استقبال از احمدی‌نژاد رئیس جمهور سابق و مردم کهک و روستاهای اطراف آن در سفر لاریجانی به این منطقه را شنیدیم زیاد جدی نگرفته و آن را غلو می‌پنداشتیم اما این آمار که از میان ۲۶ دریاچه، ۶۶ رودخانه جاری، ۲۷۸ آبشار، ۶۴۷ سد بهره برداری شده و ۱۰ دریاچه بزرگ مصنوعی سهم قم فقط ۲ آبشار و یک رودخانه فصلی که در مسیر آن چند سد ساخته شده است، واقعیت دهشتناک بحران آب را نشان داد.

قمی‌ها فکر می‌کردند «تا هوا گرد زمین بسیار هست/ در تن ما هم نفس در کار هست» اما این خیال باطل است و باید همه بدانیم که وضعیت بدتر از آنی است که حتی در کابوس‌های خود می‌دیدیم.

احمد حاج حسینی مسگر مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای قم با اشاره به اینکه سرانه آب تجدیدپذیر در حال حاضر برای هر نفر ۱۵۰۰ متر مکعب است گفت: اما در این میزان در استان قم برای هر نفر ۶۵۰ متر مکعب است، یعنی سرانه استان قم از نصف سرانه کشوری هم پایین‌تر است.

وی این وضعیت را بحرانی دانست و ادامه داد: این سرانه با توجه به کاهش بارندگی‌ها سال به سال کاهش می‌‌یابد و اگر فکری نکنیم وضعیت بدتر از این هم خواهد شد.

حسینی مسگر خاطرنشان کرد: حداقل کاری که می‌توان برای این موضوع انجام داد اینکه جلوی کاهش را بگیریم که این امر با کاهش مصرف آب در کشاورزی انجام‌پذیر است چرا که بیشترین مصرف آب یعنی ۹۰ درصد آب در بخش کشاورزی مصرف می‌شود.

وی اظهار کرد: با صرفه‌جویی در این بخش، حجم بسیار زیادی از عدم تعادل بین میزان مصرف و منابع‌ کاهش خواهد یافت که این کار نیازمند تغییر الگوی کشاورزی است یعنی از روش‌ها و محصولات کم مصرف و سازگار با اقلیم قم را مورد استفاده قرار دهیم.

وی گفت: در حال حاضر تولید محصولاتی مانند دام سنگین که هر کیلو گوشت گوساله ۱۵ هزار لیتر آب و تولید گندم که هر کیلوی آن ۳ هزار لیتر آب مصرف می‌کند مناسب اقلیم استان قم نیستند و باید محصولات دیگری مانند درخت پسته که نیاز آب آنها بسیار کمتر است کاشته شود.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای قم با بیان اینکه حذف محصولاتی که مصرف آب زیادی دارند باید در اولویت قرار گیرد، خاطرنشان کرد: باید این نوع محصولات بیش از مصرف استان تولید نشوند.

این موضوع که کشاورزان نوع محصولات خود را تغییر داده و از محصولات بهینه و متناسب جغرافیای استان قم استفاده کنند نیازمند اطلاع رسانی و فرهنگ سازی در بین کشاورزان است که این موضوع باید توسط مسئولان در بخش کشاورزی صورت گیرد.

اما در این بین چه راهکارهایی برای بیرون رفت از این وضعیت وجود دارد؟ مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای قم در این باره می‌گوید: یکی از اقداماتی که می‌توان برای کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی انجام داد این است که الگوی مصرف در کشاورزی را تغییر دهیم.

 وی در ادامه افزود: کاشت محصولات کم آب متناسب با استان قم و همچنین استفاده از روش‌های آبیاری بهینه از موارد اصلاح الگوی مصرف در کشاورزی است.

حسینی مسگر خاطرنشان کرد: آب در حال حاضر یک کالای استرات‍ژیک برای کشور محسوب می‌شود چون هیچ جایگزینی ندارد و به همین دلیل سازمان‌ها و ارگان‌ها باید در مصرف آن ملاحظاتی زیادی انجام دهند.

نمی‌دانیم مسئولین استانی در بخش کشاورزی اقدامات در خوری در زمینه کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی انجام نمی‌دهند و یا اینکه کارهای انجام داده شده خروجی مناسبی نداشته است، به هر حال هرکدام از این دو باشد این جمله یکی از مسئولان برای آدمی تداعی می‌شود که «اراده جدی برای حل بحران آب در کشور وجود ندارد». چقدر زود دیر می‌شود، میرآب به دهقانان بگو خانه‌نشین شوند، خروش آب مُرد.

******************

گزارش از نجمه عزتی

منبع : فارس