به گزارش پایگاه خبری قم نا ، مساجد دارای نقش محوری در بسیاری از شهرهای ایران بوده و هستند به گونه‌ای که شهرهای کوچک گرداگرد مسجدی جامع گسترش یافته‌اند و در شهرهای بزرگ‌تر، هر محله دارای مرکزیتی بوده و هست که معمولا این مرکزیت توسط مساجد ایجاد شده است.

به طور کلی در فرهنگ و معماری اسلامی – ایرانی، مسجد دارای جایگاهی رفیعی بوده و بهترین و بزرگ‌ترین بناها در دوره‌های مختلف تاریخ، مساجد بوده‌اند هرچند اکنون با وجود بلند ‌مرتبه‌سازی‌هایی که صورت می‌گیرد، مساجد معمولا ساختمان‌های بزرگی به ویژه در کلانشهرها به شمار نمی‌روند اما هنوز مرکزیت و جایگاه خود را نزد ایرانیان حفظ کرده‌اند.

با این وجود به دلیل تراکم جمعیت در نقاط مختلف شهری و کاهش مساحت خانه‌ها به ویژه در محله‌هایی که با تغییراتی اندک، به سمت مدرن شدن پیش می‌روند، تراکم ساختمان‌ها و به تبع آن جمعیت ساکن در اطراف مساجد هم رو به فزونی گذاشته و به تدریج، فضای اطراف مساجد حال و هوای معنوی خود را از دست داده‌اند؛ این مشکل زمانی به اوج خود می‌رسد که یک مسجد از نظر فضای فیزیکی هم در مضیقه بوده و به عبارتی فاقد حیاط بزرگ و شبستان باشد، در این صورت خانه‌های اطراف به فضای مساجد مسلط بوده و همچنین معماری آن را که عموما سنتی و برگرفته از مضامین ساختمان‌سازی کهن ایرانی است، زیر پوشش خود قرار می‌دهند.

همه این مسائل سبب شد برخی اعضای شورای اسلامی شهر قم، ایده‌ و فکری نو را برای تغییر تدریجی این فضا به محیطی که متناسب با شأن و کارکردهای مسجد باشد مطرح کنند؛ اواخر سال گذشته و اوایل امسال بود که طرح ایجاد فضای سبز اطراف مساجد در محلات مختلف شهر قم در صحن علنی شورا مطرح و جزئیات آن به شهرداری واگذار شد و معاونت‌های مسئول در مدیریت شهری نیز لایحه را تهیه و تقدیم شورا کردند که پس از بحث و تبادل‌نظر، مصوبه لازم اخذ شد.

طرح به این صورت بود که ‏ایجاد فضای سبز در اطراف مساجد با اولویت مناطق کمتر برخوردار صورت بگیرد؛ هدف از اجرای این طرح هم آن بود که اعضای شورا استدلال کرده بودند برخی مساجد در میان فضاهای مسکونی محصور شده‌اند و به همین دلیل مردم هم چندان ‏رغبتی برای حضور در آنها ندارند؛ آزادسازی فضای اطراف مساجد و ایجاد فضای سبز موجب رغبت ‏بیشتر مردم برای رفتن به مساجد می‌شود.

رویه کار به این صورت بود که پس از انتخاب دو نفر از اعضای شورا برای بررسی دقیق طرح، حدود ۹۰ مسجد که از نظر ‏مسائل فرهنگی و مدیریتی مشکلی نداشتند شناسایی شدند؛ از میان این ۹۰ مسجد و بر اساس نقشه‌های موجود شهری، مساجدی که در اطراف آنها ‏فضای سبز وجود داشت حذف شدند و در نهایت برای سال ۹۳، هشت مسجد انتخاب شدند که بودجه لازم برای اجرای این طرح هم ۱۶ میلیارد تومان در نظر گرفته شد؛ ضمن اینکه ‏مساحتی که برای هر مسجد به منظور احداث فضای سبز در نظر گرفته شده بود بین هزار تا ۲ هزار متر مربع بود.

اما پس از گذشت چند ماه و نزدیک شدن به روزهای پایانی سال جاری، هنوز از اجرای این طرح خبری نیست به همین دلیل به سراغ یکی از پیگیرترین اعضای شورا در زمینه این طرح، یعنی حجت‌الاسلام سعید روحانی، رئیس کمیسیون فرهنگی اجتماعی رفتیم تا سرانجام طرح و وضعیت کنونی آن را جویا شویم.

وی در این زمینه گفت: «طرح مذکور مصوب شده بود و بودجه هم برای آن تعیین شد اما با توجه به اینکه برخی بودجه‌های شهری محقق نشدند به همین دلیل طرح ایجاد فضای سبز در اطراف مساجد به این صورت که مصوب شده بود نمی‌توانست اجرا شود؛ با در نظر گرفتن شرایط موجود کارگروهی ویژه این طرح تشکیل شد و در نهایت هم تصمیم بر این بود که پیمانکاران خصوصی برای مساجدی که از سوی شورا و شهرداری مشخص شده‌اند انتخاب شود و آنها در محدوده تعیین شده، به خرید زمین از مالکان بپردازند و علاوه بر ایجاد فضای سبز و بوستان، به وسیله بلندمرتبه سازی، خانه‌های مسکونی را در اختیار همان افرادی قرار دهند که زمین‌های خود را در اختیار طرح قرار داده‌اند».

روحانی در مورد علت چنین تصمیمی خاطرنشان می‌کند: «در بسیاری مناطق به ویژه بافت‌های سنتی و قدیمی، مردم تمایل ندارند از همسایگی مساجد خارج شوند به همین دلیل چنین شرایطی در نظر گرفته شده است.

با برخی پیمانکاران هم در این زمینه صحبت شده و شرایط برخی از آنها خوب بوده است؛ چنانچه مراحل نهایی تفاهم‌ با آنها طی شود، شرکت‌های پیمانکار وارد کار شده و شروع به تملک خواهند کرد به این ترتیب هم بافت فرسوده در برخی مناطق مورد نوسازی و احیا قرار می‌گیرد و هم همسایگان مساجد جایگاه فعلی خود را از دست نخواهند داد البته ذکر این نکته هم ضروری است که تمام بلند مرتبه‌سازی‌ها در طرح جدید، مطابق با طرح تفصیلی شهر قم خواهد بود».

به میان مردم رفتیم تا نظرات آنها را در مورد اصل طرح و تصمیم اخیر شورا جویا شویم.

محسن تقی‌زاده که ساکن منطقه سه شهر قم است در این زمینه می‌گوید: «در خبرها این موضوع را خوانده بودم و یک بار هم پیگیر ماجرا شدم؛ اصل طرح خوب است ولی به نظرم مشکلاتی در این زمینه به وجود می‌آید، یکی اینکه ممکن است برخی افراد خانه‌های ویلایی هرچند کلنگی و قدیمی در کنار مساجد داشته باشند و رضایت ندهند که در آپارتمان‌های جدیدالاحداث زندگی کنند، دیگر اینکه قیمت تمام شده فروش آپارتمان‌ها هم باید متناسب با قیمتی باشد که در هنگام فروش منازل اطراف مساجد به آنها پرداخت می‌شود و سومین مسئله هم رضایت کلی ساکنان یک منطقه یا محله است.

به نظرم بهتر است ابتدا نظرسنجی عمومی یا محله‌ای در این زمینه انجام شود و سپس نقاط دارای اولویت را با این نظرسنجی‌ها مطابقت دهند و در نهایت تصمیم پایانی را بگیرند».

به نظر می‌رسد مدیریت شهری همانطور که محمد دلبری، شهردار قم بارها خواستار استفاده از خرد جمعی در اداره بهتر شده شده، در این زمینه از شهروندان هم نظرخواهی کند یا اینکه شورای شهر برای تصویب چنین طرح‌هایی که با تغییر محل یا شیوه سکونت مردم در ارتباط است، چنین اقدامی را در دستور کار قرار دهد. سمیه روزبهانی دیگر شهروندی است که نظرش را در مورد این طرح پرسیدیم و او هم گفت: «به نظر من دلیل اینکه یک طرح این قدر تغییرات داشته و هنوز هم صورت اجرایی به خود نگرفته، نبود کارشناسی لازم است و اگر هم اعضای شورا اعتقاد دارند که این کار انجام شده اما در مقام عمل چنین چیزی را نمی‌بینیم؛ لازم بود از همان ابتدا ردیف بودجه خاصی برای چنین طرحی در نظر گرفته و سپس عملیات اجرایی آن شروع شود یا اگر قرار است بخش خصوصی وارد کار شود مقدمات آن هم به خوبی مورد بررسی قرار گیرد، اینکه بدون در نظر گرفتن شرایطی که مردم دارند یا بدون اینکه از رضایت همه آنها اطلاع داشته باشیم، چنین تصمیمی بگیریم صحیح نیست چه اینکه می‌بینیم در اجرای پروژه‌های عمرانی بسی مهمتر برای شهر در سطح کلان، مشکل تملک هرچند برای تعداد معدودی از پلاک‌ها وجود دارد بنابراین برای اجرای چنین طرح‌هایی که محله‌ا‌ی هستند و حتی بودجه اختصاصی هم ندارند، به نظر نمی‌رسد بتوان به راحتی نظر مساعد همه صاحبان پلاک‌های موجود در طرح را به دست آورد».

به هر روی چنین تصمیمی در شورای شهر گرفته شده و به نظر می‌رسد باید منتظر ماند و دید که این طرح چه سرانجام پیدا می‌کند و صورت اجرایی آن در نهایت چه طرح و نقشی خواهد داشت.

منبع : فارس