یکی از معضلات زیست محیطی شهر قم که در آینده تشدید خواهد شد، ظهور پدیده ریزگردها در هوای شهر قم است که تبعات بهداشتی و زیست محیطی زیادی را به همراه خواهد داشت، ظهور پدیده ریزگردها محصول فقدان تفکر زیست محیطی در مجموعه مدیریت کشور، استان و شهر در سالیان گذشته بوده و یک شبه ایجاد نشده است.

دلایل زیادی برای بروز این پدیده وجود دارد، یکی از دلایل آن از بین رفتن حقآبه های زیست محیطی و فقدان مدیریت صحیح منابع آب می باشد که باعث شده هر ساله بر میزان و سطح بیابانهای اطراف شهر قم و بیابان های موجود در استان افزوده شود و این بیابان ها به کانون های تولید گرد وغبار و ریزگرد تبدیل شده است.

به دلیل اینکه اندازه این ریزگردها کمتر از ۲۵۰ میکرون است می توانند بدون هیچ مانعی حتی تا خون هم به راحتی نفوذ کرده و مشکلاتی را برای سلامتی شهروندان ایجاد نمایند، لذا ضروری است تا مجموعه مدیریت استان با یک نگاه زیست محیطی به مسائل، دنبال رفع این مشکل باشند.

در دوره سوم شورا یک کمیته ای را ایجاد کردیم به عنوان کمیته بهداشت و محیط زیست شهری و در این کمیته دنبال این هستیم که مشکلات زیست محیطی شهر را رصد کرده و با یک برنامه کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت شرایط زیست محیطی شهر را بهبود بخشیم.

البته این کار با موانع زیادی مواجه است، یکی از بزرگترین مشکلات ما این است که برخی مدیران استانی و شهری نگاه جدی به مسائل زیست محیطی ندارند و به عنوان یک موضوع فرعی و درجه چندم به آن نگاه می کنند و افزایش تعداد روزهایی که در طول سال شاهد وقوع پدیده ریزگرد در هوای شهر قم هستیم طی یکی دو سال گذشته، نتیجه این نگاه است.

بر خلاف تصور خیلی ها که فکر می کنند منشاء ریزگردها خارج از کشور است، مطالعات منشاء یابی ریزگردها نشان داده که ۷۰ درصد ریزگردهای موجود در قم منشاء داخل استانی دارد و از بیابان های اطراف شهر قم ناشی می شود.

به صورت طبیعی باد غالب در شهر قم بادی است از غرب به شرق می وزد و در برخی فصول بادهای شرقی هم غربی داریم، که هم در غرب و هم در شرق شهر قم، مناطق خشک و بیابانی وجود دارد که کاملا استعداد تولید ریزگردها را دارند.

به نظر رفع این معضل دو راهکار عمده دارد، یکی تخصیص حقآبه های زیست محیطی و دوم توسعه فضای سبز و اعم از کاشت درختان مثمر و یا غیر مثمر، توسعه باغات در اطراف شهر از طریق اقداماتی که در راستای بیابان زدایی انجام می شود، نظیر کاشت بوته های سازگار با اقلیم بیابان به منظور تثبیت و کنترل خاک که در این راستا برخی دستگاه ها از جمله منابع طبیعی و جهاد کشاورزی متولی اصلی هستند و محیط زیست نیز به عنوان ناظر فعالیت می کند. نگاه ما در مجموعه شورا بر این است که بتوانیم حداقل به دستگاه های متولی اصلی این کار کمک کنیم.

اصلی ترین کاری که ما در مجموعه شورا و شهرداری می توانیم انجام دهیم، توسعه کمربند سبز قم است که بایستی اطراف شهر قم به عنوان یک سپر دفاعی ایجاد شود، هر چقدر کمربند سبز اطراف قم گسترده تر باشد، ورود ریزگردها بهتر کنترل می شود.

برخی از صنایع در شهر قم نیز تولید ریزگرد و آلودگی می کنند، کارخانجات سنگبری و گچ و صنایع مرتبط با آن از جمله صنایعی هستند که تولید ریزگرد می کنند که لازم است از طریق مراجع قانونی از جمله کمیسیون های بند ۲۰ اقدامات مربوط به تعطیل کردن واحدهایی که آلایندگی بیشتری دارند، در دستور کار قرار گیرد.

سایت های تخلیه خاک و نخاله ساختمان هم می توانند در تولید ریزگردها نقش داشته باشند و اگر مدیریت درستی نشوند، می توانند به یک کانون تولید ریزگرد تبدیل شوند، لذا ضروری است سازمان مدیریت پسماند و پارک ها نسبت به ساماندهی و ایجاد فضای سبز در سایت های خاک و نخاله برنامه ریزی و اقدامات لازم را انجام دهد.

بهترین اقدام این است که در اطراف سایت های تخلیه خاک و نخاله ساختمانی توسعه فضای سبز صورت بگیرد و بعد از اینکه این سایت ها پر شدند، تبدیل به فضای سبز شوند.

ذکر این نکته ضروری است که شهرداری حیطه وظایفش در محدوده شهری است و اقداماتی که می تواند انجام دهد، چندان چشمگیر نیست، مجموعه مدیریت استان و ادارات متولی باید منابعی که در اعتبارات کشوری هست را پیگیری و جذب نمایند و در راستای رفع مشکل ریزگردها به کار گیرند. همه بار را نمی توان بر دوش شهرداری گذاشت چرا که شهرداری تولیت مستقیم در این مسائل ندارد.

اگر بتوانیم ادبیات زیست محیطی را در مدیریت شهر و استان وارد کنیم، یک قدم بسیار بزرگی برداشته ایم که نقش رسانه ها هم در این قضیه مهم است، شاید تمام هدفگذاری ها قابل تحقق نباشد، ولی اگر بتوانیم به بخشی از این اهداف هم برسیم، کار بزرگی انجام شده است.

منبع : ایرنا