چکیده

طبق رویکرد قرآن کریم، حیات انسانی آمیخته با آزمون است و تعالی و تکامل انسانی رابطه‌ای متقابل با آن دارد. پیامبران اُسوه‌های عینی ابتلاء‌های الهی بودند و گزارش ابتلاء ایشان در قرآن با گزینشی هوشمندانه انجام شده‌است. برابر فرضیه این پژوهش، پدیداری ابتلای پیامبران رابطه‌ای متقابل با شرایط فردی و اجتماعی آنان دارد. بنابراین، آزمون پیامبران متناسب با گفتمان جامعه روزگار آنان بوده‌است و شناخت این گفتمان در تفسیر این ابتلاء‌ها امری ضروری است. از این‌ رو، تحلیل شرایط فرهنگی، اقتصادی و سیاسی جامعه زیستی پیامبران، در تشخیص زمینه‌های اجتماعی ابتلاء ایشان کارآمد است و به دنبال آن، تصویری دقیق‌تر از چرایی، چگونگی و توجیه تنوع گونه‌های ابتلاء آنان در اختیار ما قرار می‌دهد. مسئله اصلی این پژوهش، تحلیل زمینه‌های اجتماعی مؤثر در پدیداری ابتلاء‌های قرآنی حضرت ابراهیم(ع) به منزله اُسوه عینی فرازمندی در آزمون‌های الهی است. بدین منظور، پس از تبیین چیستی ابتلاء و مؤلفه‌های آن، با بررسی فضای حاکم بر جامعه عهد ابراهیم(ع)، زمینه‌های پدیداری ابتلاء‌های وی را ذیل نهادهای اجتماعی مرتبط با آن تبیین می‌کند. این پژوهش، پیوند میان گونه ابتلاء و شرایط اجتماعی عصر ابراهیم(ع) را نشان می‌دهد و نسبت‌سنجی ویژگی‌های عصر پیامبران با ابتلاء ایشان را روشی برای تحلیل ابتلاء اجتماعی پیامبران در قرآن می‌داند.

کلیدواژه‌ها: سنت ابتلاء؛ نهاد اجتماعی؛ ابراهیم(ع)؛ قوم ابراهیم(ع)؛ زمینه اجتماعی؛ تفسیر موضوعی

نویسندگان:

علی راد: علوم قرآن و حدیث، پردیدانشیار علوم قرآن و حدیث پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم، ایرانس فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران

پریسا عطایی: دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران  

فصلنامه سراج منیر – دوره ۷، شماره ۲۵، زمستان ۱۳۹۵.

برای مشاهده  کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید.