به گزارش قم نا ، مقام معظم رهبری در سفر  پربرکتشان در سال ۸۹ به استان قم که فرمودند: منطقه نیروگاه با همه محرومیت‌هایی که دارد مردم آن جزو مشتاق‌ترین و علاقه‌مندترین مردم در جهت آرمان‌های انقلاب‌اند باید با رویکرد امور رفاهی، بهداشتی، آموزشی، خدماتی یک فکر اساسی برای این محلات شود.

همزیستی حاشیه‌نشینی و فقر در منطقه نیروگاه که پرجمعیت‌ترین منطقه شهری قم است موجب شده آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی در این منطقه پررنگ‌تر نمایان شود و نیازهای اهالی آن نیز بیشتر احساس شود. به گزارش مهر در قم، قلعه کامکار و شهرک فاطمیه، دو سکونت‌گاه غیر رسمی اصلی در محله نیروگاه هستند. محله‌ای با تقریباً ۴۵۰ هزار نفر جمعیت در غرب قم که بیشتر قسمت‌هایش قدمتی بیش از ۵۰ سال ندارد و مهاجران از قومیت‌های مختلف را در خود جای داده است. مهاجرت بی رویه مردم به این مناطق و خارج شدن از محدوده شهر برای ساخت و ساز خارج از مسیری که شهرداری برایشان تعریف می‌کند، اینجا را به منطقه‌ای تبدیل کرده که خانه‌ها مانند بمب ساعتی منتظر بهانه برای فروریختن‌ هستند.

زندگی کردن در حاشیه ریل راه آهن و نزدیک به دکل‌های برق ۲ ویژگی نیروگاه است که فضای شهری را آسیب‌پذیر کرده است. «نرگس» در یکی از روستاهای مرکزی کشور متولد شده اما به دلیل نداشتن زمین کشاورزی و بیکاری همسرش به قم آمده است. او که حالا یک خانواده ۶ نفره دارد از مضرات زندگی نزدیک به دکل برق چیزی نمی‌داند. وقت مدرسه است اما مینا و محیا، دخترهای نرگس روی خاک‌های حیاط نشسته‌اند و سبزی آش پاک می‌کنند.

«محله شلوغ است. قمه‌کشی و چاقوکشی زیاد شده. جرات نمی‌کنم بگذارم دخترهایم مدرسه بروند.» نرگس اینها را می‌گوید، آشغال سبزی‌ها را داخل پاکتی می‌ریزد تا برای خانه همسایه ببرد. همسایه‌اش در خانه بز و گوسفند نگه می‌دارد. «دزدی، دعوا و سر و صدا فراوان است. بانک و داروخانه نداریم. اتوبوس اینجا نمی‌آید. درمانگاه واکسن بچه‌‌هایم را نمی‌زند.» «اعظم» هم از یک روستای کوچک، ۲ سال پیش به قم آمده تا همسرش بتواند با کارگری در ساخت و ساز و خانه‌ها هزینه اجاره منزل را تأمین کند. می‌گوید همسرم تهران کار می‌کرد اما هر چه کردیم با پولی که در می‌آورد، نتوانستیم تهران جایی را اجاره کنیم. در قم هم تنها جایی که می‌شود سرپناهی دست و پا کرد، همین جاست.

خانه اعظم هم روزی محل نگهداری دام بوده. الآن هم شرایط بهتری ندارد. همان اتاقک را یک تکه موکت انداخته‌اند و وسایل زندگیشان را چیده‌اند. همسایه‌هایش در خانه گوسفند نگه می‌دارند. از بوی بد و تجمع حشرات کلافه شده اما چاره‌ای نیست؛ به قول خودش باید بسازد. این فقط مشکل سکونت‌گاه‌های غیر رسمی نیست. حتی برخی خانه‌های داخل محدوده شهر هم همین وضعیت را دارند.

«جلوگیری از ایجاد و تاسیس کلیه اماکن که به نحوی از انحاء موجب بروز مزاحمت برای ساکنان یا مخالف اصول بهداشت در شهرهاست.» این مقدمه بند ۲۰ ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها است که به موجب آن شهرداری مکلف است با واحدهای صنفی که برای مردم مزاحمت ایجاد می‌کنند، برخورد کند.

مشاغل مزاحم در سراسر محله نیروگاه یکی از معضلات بزرگ مردم هستند که آرامش را ربوده و زندگی شهری را بی کیفیت کرده‌اند. برخی از این مشاغل مانند آهن فروشی‌ها در دراز مدت باید از داخل شهر بروند اما موضوع دامداری‌ها متفاوت است. پیش می‌آید که شهرداری در یک دامداری را پلمب می‌کند اما شب‌ها از دیوار، علوفه برای دام‌های جابه‌جا می‌کنند و کار را ادامه می‌دهند. یک کار دیگر هم شب‌ها اینجا بسیار رونق دارد؛ ساخت و ساز. حادثه شهرک فاطمیه که ساخت و ساز غیر مجاز جان ۲ کودک بی‌گناه را گرفت؛ تا مدتی سر زبان همه گشته و برخی را به فکر واداشت اما «سلمان» ۲۸ ساله می‌گوید ساخت و سازهای شبانه هنوز ادامه دارد. او می‌گوید مردم اینجا خیلی‌هایشان پول دارند اما ترجیح می‌دهند حاشیه‌نشین باشند تا بتوانند حالت روستایی زندگی کنند و پولی به شهرداری و دیگر ارگان‌ها برای خدمات شهری ندهند.

«آقای زینلی» ساکن یکی از خیابان‌های شیخ‌آباد همینطوری خانه‌اش را ساخته. شبانه مصالح آورده و آجر روی آجر گذاشته. حتی نماکاری هم کرده است.

همسرش می‌گوید شهرداری اینجا را غیر قانونی می‌داند. قبض برایمان نمی‌آید. پلاک هم نداریم اما اینجا را دوست داریم. ۹ نفر در یک خانه زندگی می‌کنند که همه بالای ۲۵ سال دارند و قالی می‌بافند. مادر همسرش که بزرگ خانه است، فارسی نمی‌داند؛ بچه‌ها هم هر کدام تا اول یا دوم ابتدایی بیشتر درس نخوانده‌اند. «زندگی ما با قالی می‌گذرد. اگر دخترها را بفرستم مدرسه کی قالی ببافد؟ تازه بروند مدرسه که سر راه معتادها اذیتشان کنند؟» صحبتم با خانم زینلی که تمام می‌شود، به سمت انتهای کوچه می‌روم. جایی که می‌گوید پاتوق معتادان است. کسی را نمی‌بینم اما گوشه و کنار خرابه‌ای که انتهای کوچه است، پر شده از سرنگ‌های استفاده شده. سرنگ‌هایی که احتمالاً دیشب و شب‌های قبل برای تزریق استفاده شده و امشب و شب‌های بعد هم استفاده خواهد شد.

از ۴۰ هزار معتادی که در شهر قم زندگی می‌کنند، ۱۰ درصد معتادان پر خطر هستند. کسانی که ممکن است دست به هر کاری بزنند. به همین خاطر است که خانم زینلی ترجیح می‌دهد دخترهایش بی‌سواد بمانند تا اینکه در چنین محله‌ای هر روز از خانه بیرون بروند.

منطقه ۲ شهرداری به تنهایی ۵۶ نقطه آلوده دارد که محل تجمع معتادان و مصرف مواد مخدر است. این مناطق بیشتر در حاشیه ریل راه آهن، خرابه‌های سکونت‌گاه‌های غیر رسمی و معابر باریک که در منطقه نیروگاه کم هم نیستند، قرار دارند.

حضور همین معتادان و مشکلات اجتماعی در طلاق که خود بزرگ‌ترین ثمره اعتیاد است، موجب شده مردم در این منطقه با چالش‌های سلامتی روبه‌رو باشند. مرکز مشاوره بیماری‌های رفتاری یکی از ۲۴ مرکزی است که مرکز بهداشت استان برای ساماندهی امور بهداشتی در این منطقه ساخته است. در این مرکز به افرادی که رفتارهای پرخطر دارند، مشاوره رایگان در زمینه بیماری‌هایی مانند ایدز و هپاتیت داده می‌شود. به همین خاطر است که بیشتر کسانی که اینجا رفت و آمد می‌کنند، دوست ندارند با کسی همکلام شوند.

یک مشاور خانم، یک مشاور آقا و یک آزمایشگاه در این مرکز کوچک به مردم خدمات می‌دهند. مشاور خانم چهارشنبه‌ها نمی‌آید. مشاور آقا هم داخل دفترش با یک جوان آرام صحبت می‌کند. از جلوی در اتاق که رد می‌شوم، چهره‌ام آنقدر کنجکاو هست که دعوتم کند به داخل اتاق. شاید هم تصور می‌کند مشاوره می‌خواهم. می‌گویم: رفتار پرخطر ندارم؛ خبرنگارم. لبخندی می‌زند و می‌گوید: «همین خودش به اندازه کافی پرخطر است!» اعتیاد، فقر و بی‌اطلاعی سه مشکل بزرگی است که این کارشناس بیماری‌های رفتاری درباره کسانی که به او مراجعه می‌کنند، مطرح می‌کند. او از کم‌کاری مدارس در این زمینه می‌گوید و از اینکه گفتن خیلی از واقعیت‌ها تابو شده است.

طبق آمارهای رسمی، بیش از ۳۲ درصد جمیعت نیروگاه را جوانان تشکیل می‌دهند. جوانانی که فرصت‌های کمی برای تحصیل، ورزش و اشتغال پیش روی خود دارند.

در نیروگاه نزدیک به ۸۰ هزار دانش‌آموز زندگی می‌کنند که بیش از ۲۰۰ مدرسه برایشان ساخته شده است. با این حال امکانات ورزشی آموزش و پرورش در این منطقه در حداقل قرار دارد و تقریباً می‌شود گفت هیچ ورزشگاه بزرگی برای دانش‌آموزان وجود ندارد. امکانات علمی و فرهنگی نیز به همین اندازه برای دانش‌آموزان نیروگاهی در حداقل است.