به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی خبرقم (قم‌نا)، استان قم دارای جاذبه‌های گردشگری فراوانی است که متاسفانه تا به امروز بسیاری از مناطق آن برای ایران‌گردان ناشناخته مانده است.

کاروان سراهای قدیمی از یادگارهای با ارزش معماری ایران، از دوران کهن می‌باشد که به دلایل گوناگون ارتباطی، اقتصادی، نظامی، جغرافیایی و مذهبی احداث گردیده است.

با توجه به موقعیت جغرافیای قم و قرار داشتن قم بر شاه‌راه اصلی حمل و نقل از دیرباز تا کنون، در گذشته کاروان سراهای بسیاری حد فاصل قم با دیگر شهرها قرار بنا شده است که در دوره های مختلف به تدریج توسعه یافته است.

از میان بیش از ۳۰ کاروان سرا و قلعه‌های بزرگ و اصلی قم، «کاروان سرای قلعه صدری» (قلعه کامکار) است که هم‌اکنون به دلیل بی توجهی به آن، در معرض تخریب کامل قرار گرفته است.

کاروان سرای قلعه صدری از جاذبه تاریخی استان قم و یکی از بزرگترین کاروان سراهای ایران به شمار می‌رود که متأسفانه هر روز بر تخریب این مکان تاریخی افزوده می‌شود و کسی هم به فکر ترمیم و بازسازی آن نیست.

کاروان سرای قلعه صدری در محدوده شهری قم، انتهای منطقه زندآبادو ابتدای جاده گازران (جعفریه) واقع است که سبک معماری و نمای آن نشانگر معماری عصر قاجار می‌باشد.

طول کاروان سرا ۳۰۰ و عرض آن ۲۳۰ متر است. ورودی اصلی کاروان سرا در مرکز ضلع شرقی آن واقع است. این بنا دارای ۱۲ برج است که چهار برج آن در چهار گوشه و دو برج در طول هر ضلع قرار دارد، برج ها ۱۲ ضلعی هستند و پوشش آن ها گنبدی شکل می باشد.

سالم ترین قسمت بنا ورودی آن است که در دوره های مختلف مرمت شده است. در داخل کاروان‌ سرا حمام و مسجد نیز وجود دارد. در واقع این کاروان سرا در می توان یک شهر کوچک در دوره قاجار تصور کرد که با برنامه و طرحی کامل احداث شده است.

این بنا در تاریخ ۱۹ اسفند ماه ۱۳۸۰ ش با شماره ۴۸۶۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

متاسفانه در سال‌های اخیر این بنای ارزشمند تاریخی به دلیل داشتن متولی به محل نگهداری دام تبدیل شده و با حفاری‌های غیر مجازی که در آن صورت گرفته و به مخروبه‌ای تبدیل شده است.

شهردار سابق منطقه ۶ قم که علت برکناری خود را ماجرای پیگیری دست‌درازی‌های صورت گرفته به کاروان سرای قلعه صدری عنوان کرده است پرده از راز تخریب این کاروان سرا برداشته و از سکوتی می‌گوید که در مقابل تخریب این اثر باستانی صورت گرفته است.

ابوالفضل رسولی متولیان این کاروان سرا را علت اصلی تخریب‌ها عنوان کرده و از شکایت به مراجع قانونی خبر داده که بر اساس آنچه امروز مشاهده می‌کنیم، راه به جایی نبرده است.

بر اساس اسناد تاریخی، ۲۰۰ سال پیش “صدرالممالک اردبیلی” این ملک را از مال حلال خود که به تأیید سی نفر از مجتهدین رسیده بود، خریداری می‌کند و با هدف حفظ این آثار باستانی در وسط آن قلعه‌ای را به عنوان قلعه نصرت‌آباد بنا می‌کند.

گفتنی است که چهار درب زیبای این قلعه که با میخ‌های طلایی تزیین شده بوده است در سال‌های قبل بر اثر بی‌توجهی به تاراج رفته و به دلیل غفلت متولیان طی ۲۰ سال گذشته تمام نماها و سرسراهای این کاروان سرا از بین رفته است.

شایان ذکر است که قرینه‌سازی را از نکات مهم در معماری این بنای تاریخی است که اشراف صدرالممالک بر علم قرینه‌سازی باعث شده تا قرینه‌سازی‌ در معماری این قلعه قدیمی در بین کل قلعه‌های کهن ایران بی‌نظیر شود.

لازم به ذکر است که طبق قانون، سازمان میراث فرهنگی در قبال آثار و ابنیه تاریخی مسئولیت دارد و هر اثری که به ثبت ملی و ثبت جهانی رسیده باید تحت نظارت و حفاظت این سازمان قرار گیرد.

بر همین اساس ثبت ملی یک اثر برای مالکین آن محدودیت‌هایی نظیر از میان رفتن حقوق مالکانه، ممنوعیت مرمت یا فروش و اجاره ملک بدون اطلاع و اجازه دولت ایجاد می‌کند ولی مخارج حفاظت از بناهای ثبت شده برعهده دولت است.

تصاویر خبرنگار تسنیم، گویای وضعیت بحرانی کاروان سرای قلعه صدری است. وضعیتی مشابه دیگر بناهای تاریخی استان قم که به دلیل کم توجهی مسئولان و سازمان میراث فرهنگی و گردگشری، به حالت احتزار است!