در روزهای پایانی سال ۹۳ و در بهبوهه تودیع مهندس دلبری شهردارقم پایگاه اطلاع رسانی خبر قم (قم نا) گفت‌وگویی با اسماعیل زارعی کوشا قائم مقام شهرداری قم داشتیم و به ارزیابی عملکرد این دستگاه مهم در پیشرفت شهری قم پرداختیم که به شرح ذیل می‌باشد:

جناب آقای زارعی کوشا به عنوان اولین سوال ،  میزان پیشرفت شهری قم از لحاظ رعایت اصول شهرسازی را در مدتی که قائم مقام شهرداری بوده‌اید، چگونه ارزیابی می کنید؟

نکته‌یی مهمی که باید در مورد شهر قم مدنظر قرار گیرد این است که شهر قم دچار عقب‌ماندگی مزمن از سال‌های دور یعنی قبل از انقلاب بوده است. در زمان طاغوت عمدا به شهر قم توجه نشده و سعی می‌شد که این شهر به عنوان شاخص قرار نگیرد. بعد از انقلاب نیز به دلیل قرار گرفتن بار سنگین انقلاب بردوش شهر قم و همچنین آغاز جنگ هشت ساله دفاع مقدس، این شهر فرصت چندانی برای پیشرفت به دست نیاورد در حالیکه باید وضعیت قم باتوجه به تاثیر بسزای آن در پیروزی انقلاب اسلامی ایران بهتر از این‌ها می‌شد.

البته وقتی از دیدگاه‌های متفاوت به این عقب‌ماندگی نگاه می‌کنیم متوجه می‌شویم که این موضوع دلایل متعددی دارد. با نگاه عمیق به این موضوع متوجه می‌شویم که یکی از دلایل عقب‌ماندگی قم خودمان هستیم همه مشکلات شهر به مرکز برنمی‌گردد. بالاخره توجه مرکز به شهر قم به عنوان یکی از مراکز مهم فرهنگی و تاثیرگزار کشور باید وجود داشته باشد اما این توجه بخشی از مشکلات را حل می‌کند از طرفی مرکز تا حدودی می‌تواند به شهری نگاه ویژه داشته باشد برای اینکه شهرهای دیگر هم نیاز به بررسی و توجه دارند. البته با همه اینها در سال‌های اخیر مرکز یا همان دولت توجه خیلی بهتری به قم داشته‌اند. ولی با همه این توجهات چرا شهر قم هنوز به نقطه مطلوب نرسیده است؟ با این سوال به این نتیجه می‌رسیم که باید در خود قم به دنبال حل این مشکل باشیم.

جریانها،‌ موثرین ، مردم و مطالبات آنها از موضوعانت قابل بررسی و مهم در این زمینه هستند. مردم قم به دلیل داشتن روحیه بزرگ منشی در مطالبه‌گری خیلی فعال نیستند. یعنی مطالبات مردم قم بیشتر در مسائل ملی و حیثیتی نظام تجلی و ظهور پیدا کرده است و در مسائل شهر خود مانند پیشرفت، سیمای شهری و اقتصاد قم فعال نبوده‌اند و به قول معروف نجابت آنها مانع از پیگیری در این زمینه شده است. در همین راستا وظیفه جدی نمایندگان استانی از جمله نمایندگان مجلس، شورای شهر، مدیران و مسئولین استان قم باید مطالبه‌گری باشد، باید مزیت های رقابتی قم را جدی بگیریم.

البته نباید از این موضوع غافل شد که در مجموع کارهای خوبی در سال‌های اخیر در قم انجام شده است و این تحلیل منافاتی با اقدامات صورت گرفته در قم ندارد که بیانگر این اقدامات و پیشرفت‌ها نظر زائران و مسافرانی است که طی ۱۰ سال گذشته در قم تردد داشته‌اند و در گفتگوها به تغییرات محسوس در شهر اشاره می‌کنند.

این پیشرفت‌ها خیلی خوب است اما باید برای شهر قم اقدامات بیشتری صورت گیرد. در مدت زمانی که در قم مشغول انجام وظیفه بودم پی بردم که بهترین شهر برای اجرای معماری ایرانی و اسلامی که یکی از خواسته‌های رهبری هم است شهر قم می‌باشد. البته در این زمینه مقدماتی انجام گرفته اما هنوز کار خاصی صورت نگرفته است.

باتوجه به  تاکید  رهبر معظم انقلاب اسلامی به موضوع رعایت معماری اسلامی در نمای شهر قم آیا در این سال های برای سیمای شهری اقدامی صورت گرفته است ؟

در زمینه مطالعات کارهای خوبی در شهرداری انجام شده است و شهردار سابق جناب آقای محمد دلبری دغدغه زیادی در این رابطه با این موضوع داشتند و در همین راستا جلسات متعددی در طول خدمت خود برگزار کردند. بیشتر کارهایی که در مورد معماری ایرانی اسلامی در شهر انجام شده در زمینه مطالعات بوده است.

البته اجرای این برنامه یک کار زمان‌بر است و نباید در این زمینه فقط از شهرداری توقع داشت چون برای این کار باید یک عزم استانی شکل بگیرد و مسئولین و مردم خواستار این موضوع باشند. برای اجرایی ساختن معماری اصیل ایرانی- اسلامی باید ابتدا معیارهایی به مردم ارائه شود تا ملک خود را مطابق با آن‌ها بسازند. ابلاغ معیارهای چگونگی ساخت و ساز باید با نهادینه سازی و فرهنگ سازی همراه باشد چون اگر در این زمینه حمایتی صورت نگیرد پروسه تغییر سیمای شهری و استفاده از معماری ایرانی و اسلامی در آن طولانی‌تر خواهد شد.

بعضی از شهرهای دنیا علارغم همه پیشرفت‌هایی که دارند ولی در بحث معماری خیلی از اصالت‌های خود را حفظ کرده‌اند یعنی در عین مدرنیته ، فضای سنتی خویش را حفظ کرده‌اند مانند شهر پاریس.  در این شهرها قوانین ساخت و ساز آنقدر سخت‌گیرانه اعمال می‌شود که حتی رنگ نمای ساختمان‌ها و ارتفاع آنها با مجوز شهرداری پاریس تعین می‌شود. البته در شهر پاریس برای نشان دادن قدرت ساخت ساختمان‌های مدرن، بخش کوچکی از شهر را به چنین ساختمان‌هایی اختصاص داده‌اند ولی عمده شهر معماری سنتی خود را حفظ کرده است.

باتوجه به اینکه در آستانه انتخاب شهردار قرار داریم، یکی از اولویت‌های جدی که شهرداری، شورای شهر و کمیسون ماده ۵ می‌توانند مدنظر خود قرار دهند، برنامه‌های معماری ایرانی- اسلامی در شهر قم است.

در سال‌های اخیر پاساژهای زیادی در سطح شهرقم با الگوی های معماری غربی ساخته شده است که علاوه بر ایجاد تغییر در سیمای شهری قم فرهنگ خاصی را نیز به همراه پدید می آورد، نظرشما در مورد چیست؟

شاید این طراحی‌ها تناسب چندانی با قم نداشته باشند، اما تا وقتی که نتوانیم به یک دستورالعمل مصوب و مشخصی برسیم با کارهای سلیقه‌ای نمی‌توان کاری را از پیش برده و به نوعی از این پروژه‌ها جلوگیری کرد چون ابزار قانونی آن وجود ندارد. به طور مثال شهرداری می‌خواهد با سلیقه خود معماری ایرانی و اسلامی را در منطقه خود پیاده کند اما ابزار لازم برای این کار و جلوگیری از ساخت و ساز ساختمان‌ها مغایر را ندارد در صورت اجرایی شدن چقدر این سلیقه الزامات و دیدگاه‌های واقعی معماری ایرانی و اسلامی را مدنظر قرار داده است.

اگر بخواهیم در این زمینه شهر و استان قم را آسیب شناسی کنیم باید گفت حجم زیاد کارها و درگیری روزانه مدیران شهری و استانی مانع از این شده است که نگاه جدی و عمیق به مسئله معماری ایرانی و اسلامی در قم داشته باشیم. در همین راستا مسئولین استانی باید برای موضوع مورد نظر زمان کافی را قرار داده و آن را یکی از مطالبات شورای شهر قرار دهند، همچنین در انتخاب شهردار جدید این موضوع را جزو اولین اولویت‌های خود قرار داده و زمان‌بندی برای آن مشخص کنند.

در مورد اجرای معماری ایرانی و اسلامی در شهر قم مطالعاتی صورت گرفته اما در عرصه اجرا هنوز شروع و استارتی انجام نشده است. نیازمند این هستیم که از جایی شروع کرده و بدانیم از این زمان کار اجرایی آن شروع شده است. درواقع هنوز به نقطه صفر اجرا در معماری اسلامی نرسیده‌ایم.

تعامل استانداری با شهرداری برای اجرای برنامه‌ها چگونه بوده است ؟

ساختار دستگاه‌های اداری در کشور ما ساختاری است که میل به تکامل دارند، اگر اینطور نباشد حتما دستگاه‌ها مزاحم هم خواهند بود. یعنی وقتی مجلس مکمل قوه قضائیه و دولت مکمل این دو نباشد خیلی زود دستگاه‌ها به تعارض خواهند رسید که نمونه‌های از این ناهماهنگی‌ها را در دولت‌های قبلی دیدیم. برای اجرای برنامه‌های شهری باید شهرها از شهرداری حمایت کرد و این موضوع در کلانشهر قم باید بیش از شهرهای دیگر نیز باشد.

روزی که وارد قم شده و مسئولیت فرمانداری قم را قبول کردم، اولین مواردی که مطرح شد اختلاف بین فرمانداری و شهرداری بود، بعد از ریشه‌یابی روشن شد که کمیته انطباقی در اختیار فرماندار در دروه‌هایی به عنوان ابزاری برای تنظیم شهرداری و شورا استفاده می‌شده است. با اصلاح این رویه نتیجه این شد که حجت الاسلام آتش‌زر رئیس سابق شورای اسلامی شهر قم در شورای اداری اعلام کرد: در ۱۴ سالی که در شورا حضور داشتم این دوره بهترین دوره تعامل بود.

یکی از مسائلی که  جناب آقای صالحی منش در صدد اجرای آن می‌باشد تلاش برای ایجاد هماهنگی، انسجام و تعامل بین دستگاه‌های استان است. شاید در بعضی موارد توفیقات کمی هم حاصل شده اما تلاش شخص استاندار بر تعامل سازنده بین دستگاه‌ها است. به عنوان کسی که در چند شهر فرماندار بوده و در حال حاضر در شهرداری قم هستم باید گفت رویکرد استاندار قم رویکرد خوبی است که باید همه دستگاه ها و معاونت‌های استانداری بویژه معاونت عمرانی نیز آن را دنبال کنند.

در ماه‌های اخیر بین شهرداری و شرکت آب منطقه‌ای مشکلاتی بوجود آمد ، به نظر شما مشکل کجا بود ؟

در قضیه آب منطقه‌ای نگاه‌ها و دیدگاه‌هایی وجود داشت که در بعضی دوره‌ها عنوان و در دوره دیگری نفی می‌شد. در مورد بستر رودخانه که هم می‌توان به آن به عنوان یک ظرفیت و هم تهدید نگاه کرد سال‌ها پیش در دوره استانداری آقای محتاج هماهنگی‌های لازم انجام شده و اداره آن در محدوده شهری به عهده شهرداری قم واگذار شد. در سال‌های اخیر نیز کارهای خوبی در بستر رودخانه توسط شهرداری صورت گرفت به گونه‌ای که سیمای خوبی در شهر بوجود آورد حتی به همین واسطه نقطه ضعفی که زائرین به هنگام ورود با سیمای بد شهری مواجه میشدند از بین رفت.

بعضی از کارهایی که در بستر رودخانه صورت گرفته بود از دید کارشناسی امور آب منطقه‌ای قابل قبول نبود منتها این دیدگاه کارشناسی در مواردی تا جایی پیش می‌رفت که توافقات قبلی در مورد واگذاری بستر رودخانه به شهرداری را نقض می‌کرد، بنابراین کارهایی که شهرداری انجام داده بود براساس اختیاراتش بود ولی آب منطقه‌ای عنوان می‌کرد این توافقات قانونی نیست.

نکته‌یی که باید مدنظر قرار داد این است که مردم از شهرداری فعلی یک رضایت نسبی داشتند برای اینکه پروژه‌های عمرانی و فضاسازی شهری و کارهای زیر بنایی خوبی که انجام شده است را مشاهده می‌کردند. البته شهرداری در ارائه و گزارش کارهای زیربنایی ضعیف عمل کرده و هنوز عده زیادی از مردم اطلاع ندارند که در ماه بیش از ۵۰۰ متر تونل مترو زیر زمین حفاری می‌شود.

علاوه بر این شهرداری قم در سالهای اخیر که شهرداری‌ها با خشکسالی مالی و کمبود اعتبارات عمرانی روبرو بودند توانست کارهای عمرانی خوبی انجام داده و در شرایطی که پروژه‌های عمرانی به دلیل نبود اعتبارات متوقف بودند بودجه لازم را تامین نماید.

در همین راستا بعضی‌ از افراد سعی می‌کردند وضعیت را بد نشان دهند ولی وقتی عملکرد خوب شهرداری را مشاهده می‌کردند از عبارت شهر فروشی استفاده می‌کردند در حالیکه اقای دلبری با قبول پست شهردار قم اقدامات اقتصادی قابل توجهی را انجام دادند. برای مثال شهرداری قم زمینی در سالاریه داشت که شهرداری درصدد واگذاری آن به یکی از پیمانکاران به عنوان بدهی شهرداری با وی بود این زمین ۳ سال پیش حدود ۵ میلیارد تومان قیمت گذاری شد ولی آقای دلبری مانع از واگذاری آن شدند. بعد از مدتی شهرداری با مشارکت یک سرمایه‌گذار شروع به ساخت و ساز در آن زمین نمود و الان بعد از ۳ سال با همین زمین قریب به ۱۰۰ میلیون تومان از بدهی‌های شهرداری به بانک ملی پرداخت شده است. یعنی زمینی که ۵ میلیارد قیمت گذاری شده بود الان با همان زمین بخشی از بدهی‌های بانک ملی پرداخت شد.

این دیدگاه‌های اقتصادی بسیار خوب وجود داشت اما اطلاع رسانی در مورد آن برای شهروندان صورت نگرفت. البته نباید از این موضوع غافل شد که در کنار اینها قطعا ضعف‌ها و نقص‌هایی هم وجود داشته است.

به نظر شما رمز موفقیت آقای دلبری در حوزه خدمات شهری و توسعه زیرساخت های شهر قم ، چه چیزی بوده است ؟

آقای دلبری ویژگی‌های خاصی داشتند اینکه یک مدیر جهادی بودند. گاهی اوقات ما گرفتار لفظ شده و از معنای واقعی کلمه غافل می‌شویم مثل همین واژه، اما آقای دلبری به معنای واقعی مدیر جهادی بودند. با اعتقاد و با همه توان کار می کردند و از نفوذ و ارتباطات خود برای پیشبرد کارها استفاده می‌کردند و همچنین آقای دلبری تعاملات خوبی با دستگاه‌های استان داشتند.

البته به طور طبیعی کار هرچقدر هم خوب انجام شود همیشه یک عده به دلایل متعدد ناراضی هستند. یکی از کارهای خوبی که ایشان انجام داد تربیت نیروی مدیریتی در شهرداری و استفاده از مدیران جوان در شهرداری بود . دلبری همچنین مدیریت خوبی در نیروی انسانی، عمرانی و اقتصادی داشتند.

یکی از ویژگی‌های وی سخت‌گیری نسبت به نیروها بود که نتیجه آن انجام کارها به نحو مناسب است. البته هرچند نقاط ضعفی هم در کارها وجود  ولی با نگاهی همه جانبه به کارها و اقدامات صورت گرفته می‌بینیم که کفه توفیقات آقای دلبری بسیار سنگین‌تر است.

آیا کار در شهر قم با دیگر شهرهای کشور تفاوتی دارد؟

به هر حال شهر مقدس قم شهر ویژه ای است و در بعضی موارد کاملا منحصر به فرد است ، اما به نظر اینجانب این ویژگی ها و مخصوصا وجود بزرگان و علماء و مراجع معظم تقلید کاملا مساعد خدمت و مقوّم کار است و این یک نعمت و ظرفیت بسیار بزرگ است که کار را آسان می کند، البته کار و خدمت همیشه و همه جا سختی های را نیز دارد که جزء ذات کارها است در مجموع کار کردن در قم را سخت نمی دانم بلکه با وجود حرم مطهر کریمه اهل بیت (س) شیرین تر از جاهای دیگر است.

این دیدگاه گاها مطرح می‌شود که مدیران موفق در قم دوام نمی‌آورند، آیا این موضوع صحت دارد؟

به هر حال عمر مدیریت ها را هم نوع کار و کیفیت انجام آن مشخص می کند تقریبا در همه شهرها و نقاط دیگر اینگونه است که مدیری که با همه توان و جهادی کار می کند مخالفانی پیدا می کند . بعضی به خاطر حس حسادت و بعضی به دلیل تعارض دیدگاه یا منافع ، طبعا در چنین شرایطی دوران مدیریت هم محدودتر می شود.البته بعضی مدیران هم تخصصشان در موفقیت نمایی است یعنی برای حفظ خود و جایگاهشان ترفندهای خاصی دارند که آن هم در جای خود قابل بحث و بررسی است.

نزدیک ایام عید هستیم شهر قم به عنوان یک شهر زائرپذیر و پرتردد در ایام تعطیلات محسوب میشود، چه اقداماتی برای این ایام در نظر گرفته شده است؟

در بحث عید تجربه‌های خوبی در سال‌های گذشته کسب شده است. در این ایام عمده کارها بر عهده شهرداری است که در همین راستا برنامه‌ریزی‌های خوبی برای استقبال از زائرین صورت گرفته است به این صورت که هم سیمای شهر خوبی داشته باشیم و هم در زمینه راهنمایی مسافرین خوب عمل کنیم.

برای اسکان زائرین و مسافرین، بوستان‌های شهر آماده‌سازی شده‌اند همچنین در حال حاضر پایگا‌ه‌های شهرداری در سطح شهر به خصوص بر سر مسیر زائرین مستقر شده است.

دیدگاه و نظر شخصی شما در مورد برخی از پروژه ها و شخصیت های سیاسی قم چیست؟

مونوریل: امیدوارم زودتر افتتاح شود چون راه‌اندازی مونوریل به خیلی از حاشیه‌ها خاتمه خواهد داد.

مترو: نیاز قطعی قم

حجت‌الاسلام صالحی منش: استاندار خوش فکر و پر تعامل

 دلبری: مدیر جهادی

دکتر لازیجانی: ظرفیت بزرگی برای قم

حجت‌الاسلام آشتیانی: وجاهت و مقبولیت

احمد امیرآبادی فراهانی : پرکار و فعال