در این مطلب می خوانیم:
«مسلمان، ما اینجا سرویس بهداشتی‌مان خراب است! تیمم می‌کنیم و نماز می‌خوانیم… با این اوضاع تو از من چه انتظاری داری؟»
حجت‌الاسلام جعفر کشفی، مسئول موزه آستانه حضرت معصومه(س)، پیرمرد باصفایی است که اوقات بیکاری اش در موزه غبار گرفته آستانه، به صندلی قدیمی‌اش تکیه می‌دهد و موش و گربه عبید زاکانی می‌خواند. همینکه از او بپرسی چرا با وجود اینهمه اشیای قیمتی که در حال از بین رفتن است، فضای جدیدی برای موزه آستانه ایجاد نمی‌شود، همین‌ها را خواهی شنید.
عصبانیتش بی‌جا نیست. هر طرف که نگاه می‌کنی، از نسخه‌های خطی ارزشمند تا قالی‌های ابریشمی سلطنتی و سفالینه‌های با ارزش، آنقدر شیئ قدیمی و ارزشمند در این فضا وجود دارد که برای عرضه و نگهداری صحیح از آن باید یک موزه استاندارد امروزی تعریف کرد، وعده‌ای که در جریان ساخت صحن شرقی مطرح شد اما هیچ گاه به نتیجه نرسید.
می‌گوید سنش از ۷۰ رد شده. با آن عمامه و سیاه و محاسن سفید و ابروهایی که تا روی چشم آماده، آنقدر در میان دفینه‌های تاریخی روزگار گذرانده که به قول خودش گویا جزوی از آنها شده است. با این حال انگار این موی سپید باعث نشده به عنوان مدیر موزه آستانه مقدسه حرفش نافذ شود؛ «هر جا رفته‌ام هر جا نشسته ام داد زده ام که موزه آستانه دیگر جای نفس کشیدن ندارد… اینهمه نفایس اینجا هست و کسی نیست به داد برسد تا فضای مناسبی برای اشیا آماده کنیم. من گاهی که اینجا خلوت است حس می‌کنم روح فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه با من حرف می‌زنند و می‌گوید ما این همه ثروت به این موزه اهدا کردیم، شما حتی نمی‌توانید از آن مراقبت کنید!»
مدیر موزه آستانه حضرت معصومه از دیگر از گفتن درباره کمبودهای این موزه نا امید شده و می‌گوید مصاحبه یعنی کشک! «تا حالا هر چه مصاحبه کرده‌ام، جز اینکه صفحه روزنامه را پر می‌کنید، نتیجه ای ندیدیم. مسئولان وعده‌های بیجا زیاد می‌دهند اما فقط وعده است و وفا نمی‌کند. در عالم وعده می‌توان از اینجا تا کویر لوت را موزه ساخت و تمام فسیل‌ها را نمایش داد اما واقعیت این است که ما اینجا داریم از بی‌هوایی خفه می‌شویم. اشیایی که میلیاردها قیمت دارند و یا اصلا قیمت نمی‌توان برایشان در نظر گرفت، در حال از بین رفتن هستند و هیچ کس هیچ کاری انجام نمی‌دهد.»
حجت‌الاسلام کشفی از سال ۶۹ در آستانه حضرت معصومه(س) خدمت می‌کند. می‌گوید چندین رئیس جمهور در ایوان طلا سخنرانی کردند و چه وعده‌ها که ندادند اما جوانی‌اش در انتظار همین وعده‌ها سپری شده.
«قالی‌هایی از زمان شاه عباس به این موزه اهدا شده که قیمت ندارد اما چند سال است یک گلیم پاره هم هدیه نمی دهند. هر کس وضعیت این موزه را ببیند تاسف می‌خورد. گاهی می‌گویم اگر این اشیای گرانقیمت را نمی‌خواهید به کشورهای خلیج را اروپایی‌ها بفروشید. بهتر از این است که اینطور از بین برود.»
البته در طرح جامع حرم فضاهای مرتبط برای شکل‌گیری موزه دیده شده اما تجربه صحن شرقی که ساخته شد اما فضایی برای موزه در آن دیده نشد، نشان داد تا تبدیل شدن حرف به عمل راه زیادی در پیش است.
جالب اینجاست که استان قم با وجود داشتن محوطه‌های باستانی و اشیای ارزشمند متعدد، به جز همین موزه آستانه که ساخته عصر قاجاری است و معیارهای امروزی را ندارد، هیچ موزه دیگری ندارد.
«۱۵ هزار شیئ تاریخی در قم داریم که به دلیل نداشتن موزه و مخزن مناسب، در زیرزمین‌های نمور نگهداری می‌شوند. این اشیا اگر همان زیر خاک مانده بودند، احتمال از بین رفتنشان کمتر از شرایط امروز بود.»
اینها سخنان عیسی رضایی، مدیرکل میراث فرهنگی و صنایع دستی قم است. کسی که معتقد است هر چند گردشگری در تمام اسناد بالا دستی، محور توسعه استان قم ذکر شده اما در باور مسئولان این اولویت بندی وجود ندارد و ذهن‌ها به دنبال موضوعات دیگری است.
وی افزود: با وجود اینکه می‌دانیم در قم برای جذب مسافر به مراکز تفریحی نیاز داریم اما هنوز این همت ایجاد نشده که این استان به موزه نیاز دارد. درحالیکه تپه قلی درویش در استان قم سابقه بیشتری از تپه سیلک کاشان دارد اما موزه‌ای نداریم که آثار آن را نمایش دهیم.
مدیرکل میراث فرهنگی و صنایع دستی استان قم با اشاره به ساخته شدن یک مخزن برای نگهداری اشیای تاریخی افزود: با این حال وقتی موزه می‌گوییم منظور ما موزه استاندارد است.
وی افزود: در حال حاضر اشیای تاریخی استان قم را که بسیار با ارزش هستند به استان‌های دیگر اجاره می‌دهیم یا موزه ملی از ما قرض می‌گیرد اما ما جایی برای نمایش آنها نداریم.
عمار کاووسی، معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قم خبر از وجود طرحی برای احداث یک موزه در بلوار پیامبر اعظم(س) می‌دهد.
وی با اشاره به در نظر گرفتن یک قطعه زمین دو هزار متری در مجاورت شاه احمد قاسم در بلوار پیامبر اعظم(ص) برای این منظور اظهار کرد: قرار است شهرداری این زمین را به ما واگذار کند اما مشکلاتی در تملک این زمین وجود دارد که کار را مقداری مشکل کرده است.
وی معتقد است اگر این زمین تملک شده و در اختیار موزه قرار بگیرد، اعتبارات ساخت «موزه قم» از سوی سازمان مرکزی تامین خواهد شد.
محوطه‌های قلی درویش، شادقلی خان، قمرود، تپه صرم و بلوار عمار یاسر از جمله محوطه‌های باستان قم هستند که قرار است اشیای اکتشاف شده در این موزه به نمایش گذاشته شود.
کاووسی با بیان اینکه قم ظرفیت تاسیس چند موزه را دارد افزود: یک موزه با ۲۰۰ شیئ تاریخی هم یک موزه فنی و خوب محسوب می‌شود اما ما در قم ۱۵ هزار شیئ تاریخی داریم.
وی در عین حال می‌‌گوید برای نگهداری بهتر از اشیای ارزشمند و تاریخی در قم یک مخزن جدید طراحی شده و اشیای تاریخی به زودی به این مخزن منتقل خواهند شد. به گفته او این مخزن در یک فضای ۷۰۰ متری و با شرایط استاندارد ساخته شده است.
سیامک سرلک، یکی از باستان شناسانی که چند فصل در تپه قلی درویش کاوش کرده، جمله‌ای مشابه با سخن مدیرکل میراث فرهنگی دارد. او می‌گوید تاسف می‌خورد چرا این اشیای ارزشمند را از زیر خاک بیرون آورده که الان در زیرزمین یکی از خانه‌های قدیمی قم ذره ذره از بین برود. شاید اگر او در این روزها این کاوش‌ها را انجام نداده بود، بعدها کسان دیگری این اشیای گرانقیمت را پیدا می‌کردند و سرنوشت بهتری برایشان رقم می‌خورد، کسانی که ارزش تاریخ و هویت را بهتر از ما می‌دانند.
۸۱۳۸/ ۶۱۳۳/ تنظیم کننده: فرزانه پیری **انتشار- جعفرمسلمی