به گزارش پایگاه اطلاع رسانی خبرقم (قم‌نا)، حسین احمدی رهبریان مصحح کتاب (« کتابچه اعداد نفوس اهالی دارالایمان قم » به انضمام اسناد سیاقی و دیوانی شهر قم) با اشاره به اینکه تصحیح و بازخوانی این کتاب با راهنمایی و تلاش دکتر محسن روستایی از سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۷ به طول انجامیده است، مطرح  کرد: این سرشماری به منظور اصلاح امور مالیاتی (در سال ۱۲۸۵ قمری مطابق با  ۱۲۴۷ شمسی و ۱۹۶۸ م ) نه تنها قدیمی ترین سرشماری شهر قم است بلکه قدیمی ترین و جامع ترین سرشماری یک شهر در ایران و حتی قاره آسیا محسوب می شود.

او افزود: از اواخر قرن هجدهم و اوایل قرن نوزدهم سرشماری در کشورهای اروپایی توسعه پیدا کرد و بلافاصله  تاثیر خود را در ایران گذاشت، دستورالعمل های آن نوشته و به تصویب دولت رسید و همزمان در تهران و قم اولین سرشماری انجام شد ولی سرشماری شهر قم جامع تر و دقیق تر و مدرن تر است و حتی سرشماری های دهه های بعدی در شهر قم و شهرهای دیگر به این دقت نبوده است شاید به همین علت است که این سرشماری در جلد اول مجموعه اسناد ناصری در کاخ گلستان ثبت شده است.

این پژوهشگر و سندشناس اسناد تاریخی با اشاره به اینکه این سرشماری سندی ملی است و به همین علت یکی از مستشرقانی مانند دکتر لمبتون در کتاب ارزشمند « مالک و زارع در ایران » این سند را پایه تحلیل های خود درباره مسائل اجتماعی در ایران قرار داده است.

مصحح کتاب با اشاره به اینکه، این کتاب به دو بخش تقسیم می شود که بخش اول همان « کتابچه اعداد نفوس اهالی دارلایمان قم » است و بخش دوم کتاب « کتابچه های سیاقی – دیوانی شهر قم در قرن ۱۲ و ۱۳ » است، گفت: بخش دوم کتاب نیز بسیار مهم و  ارزشمند است، زیرا با اسنادی منحصر به فرد و قدیمی روبرو هستیم.

او افزود: به نظر من این اسناد منحصر به شهر قم نیست و در واقع به نوعی اسناد ملی محسوب می شود زیرا قدیمی ترین سند بودجه باقی مانده در ایران با خط سیاق بازخوانی شده است. دفاتر بودجه نویسی از قرون اولیه اسلامی وجود داشته است ولی به نظر می رسد قدیمی ترین بودجه موجود در مراکز اسنادی کشور مربوط به بودجه آستانه مقدس حضرت معصومه (س) در سال ۱۱۳۹ تا ۱۱۴۸قمری است که در بخش دوم این کتاب تصحیح و بازخوانی شده است.

مساله دیگری که مصحح کتاب آن را مطرح می کند مساله شفافیت و ارائه اصل سند در صفحات پایانی کتاب است تا به نوعی همچنان فضای مطالعه و بررسی این اسناد باز گذاشته شود تا پژوهشگران و محققان را در کلماتی که با تردید خوانش شده و یا خوانده نشده است در چاپ های بعدی، به یاری بطلبد.

لازم به ذکر است، کتاب « اعداد نفوس اهالی دارالایمان قم به انضمام کتاب های سیاقی- دیوانی شهر قم در قرن ۱۲ و ۱۳ و مقدمه ای در علم سیاق »  با تصحیح  دکتر محسن روستایی و حسین احمدی رهبریان به کوشش بنیاد قم پژوهی و همکاری کتابخانه بزرگ آیت الله مرعشی نجفی و سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان قم  در ۴۲۰ صفحه منتشر شده است.